<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X57n0970">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 970 性善惡論</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 970 性善惡論</title>
			<author>明 傳燈著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>6卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">57</idno>.<idno type="no">970</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-11-07 16:19:28 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">性善惡論</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB04762">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04762</charName>
				<mapping cb:dec="987802" type="PUA">U+F129A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+273D9</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蜣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蜣-儿+(鬼-(白-日+田))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15364">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15364</charName>
				<mapping cb:dec="998404" type="PUA">U+F3C04</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2B049</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[禾*(爾-(平-十)+(釆-木))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17199">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17199</charName>
				<mapping cb:dec="1000239" type="PUA">U+F432F</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+60E7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>懼</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+(目/大)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-06-06T13:40:37">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0374a" n="0374a"/>
<lb ed="X" n="0374a01"/>
<lb ed="X" n="0374a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 970-A 性善惡論序</cb:mulu><head>No. 970-A
<lb ed="X" n="0374a03"/><lb ed="R101" n="0837a01"/> 性善惡論序</head>
<lb ed="X" n="0374a04"/>
<lb ed="X" n="0374a05"/><lb ed="R101" n="0837a02"/><p xml:id="pX57p0374a0501">性惡。外典所諱也。而台宗。揭眞性之所具。而神用之
<lb ed="X" n="0374a06"/><lb ed="R101" n="0837a03"/>專用。是爲家珍。苟非習於其敎者。雖老宿沙門。聞而
<lb ed="X" n="0374a07"/><lb ed="R101" n="0837a04"/>掩耳走矣。余讀
<lb ed="X" n="0374a08" type="honorific"/><lb ed="R101" n="0837a05"/>有門大師性善惡論。而歎四依菩薩。慈悲良深重焉。
<lb ed="X" n="0374a09"/><lb ed="R101" n="0837a06"/>何則。我輩衆生與三毒如惡叉聚。歷生浩劫住修惡
<lb ed="X" n="0374a10"/><lb ed="R101" n="0837a07"/>中。反而之善艱謬良多。制伏強。則醉靜慮之酒。厭離
<lb ed="X" n="0374a11"/><lb ed="R101" n="0837a08"/>極。則墮無爲之穽。所謂謬也。懸觀淸淨。初心絕分。歷
<lb ed="X" n="0374a12"/><lb ed="R101" n="0837a09"/>別修證。積劫難成。所謂艱也。揆厥所由。良以惡異善
<lb ed="X" n="0374a13"/><lb ed="R101" n="0837a10"/>故。不有性具法門。雙融善惡。何由知十界之同如。悟
<lb ed="X" n="0374a14"/><lb ed="R101" n="0837a11"/>衆生之卽佛。一切現成。至圓至頓豈有過此者乎。故
<lb ed="X" n="0374a15"/><lb ed="R101" n="0837a12"/>談佛性者。不難言善而難言具也。故曰台衡二師慈
<lb ed="X" n="0374a16"/><lb ed="R101" n="0837a13"/>悲深重也。武津性染。翻起信惟淨之旨。智者理毒。闡
<lb ed="X" n="0374a17"/><lb ed="R101" n="0837a14"/>維摩二卽之談。雖復以具立宗。而意主於觀惡融通。
<lb ed="X" n="0374a18"/><lb ed="R101" n="0837a15"/>任運攝善。妙宗建立。揭惡緣了。謂勝他宗。此秘始顯。
<lb ed="X" n="0374a19"/><lb ed="R101" n="0837a16"/>海寶之如意。衆願之德甁。山外諸師不得與焉。故談
<lb ed="X" n="0374a20"/><lb ed="R101" n="0837a17"/>台宗者。不難言具而難言惡也。故曰四明以來諸師
<lb ed="X" n="0374a21"/><lb ed="R101" n="0837a18"/>慈悲深重也。西來一宗。指屎尿爲法身。示薦取於聲
<lb ed="X" n="0374a22"/><lb ed="R101" n="0837b01"/>色。印合山家。寧盡鳥喞。然言前句外專待上根。至如
<lb ed="X" n="0374a23"/><lb ed="R101" n="0837b02"/>天臺一家文字總持。如雨普潤。婆心婆舌。若惟恐其
<lb ed="X" n="0374a24"/><lb ed="R101" n="0837b03"/>說之不詳。與其解之不晰。大師此論更旁引曲證。原
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0374b" n="0374b"/>
<lb ed="X" n="0374b01"/><lb ed="R101" n="0837b04"/>始要終。設之以辨。贅之以說。示之以事。繫之以圖。雖
<lb ed="X" n="0374b02"/><lb ed="R101" n="0837b05"/>以余轂之不敏向於君子。皆能蛣<g ref="#CB04762">𧏙</g>究竟之旨。茫若
<lb ed="X" n="0374b03"/><lb ed="R101" n="0837b06"/>望洋。卒業此憬然有入焉。故談性惡者。不難於言惡。
<lb ed="X" n="0374b04"/><lb ed="R101" n="0837b07"/>而難於言之。言之必使人洞胸澈髓。如開戶見其家
<lb ed="X" n="0374b05"/><lb ed="R101" n="0837b08"/>藏而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0374b0501" n="0374b0501"/><anchor xml:id="beg0374b0501" n="0374b0501"/>已<anchor xml:id="end0374b0501"/>也。故曰師之慈悲深重也。論成。而冠儒者。
<lb ed="X" n="0374b06"/><lb ed="R101" n="0837b09"/>頗用非孟以相徵詰。余曰。唯唯否否。三敎聖賢。言性
<lb ed="X" n="0374b07"/><lb ed="R101" n="0837b10"/>皆同。而異孟甞言備物矣。備善而遺惡。詎可言皆。修
<lb ed="X" n="0374b08"/><lb ed="R101" n="0837b11"/>多羅處處。稱本來成佛。佛弟子何必不言性善。顧世
<lb ed="X" n="0374b09"/><lb ed="R101" n="0837b12"/>敎嚴於防惡。出世間敎妙於融善。適時逗機。各有攸
<lb ed="X" n="0374b10"/><lb ed="R101" n="0837b13"/>當也。卽儒者言性。寧渠皆善相近。不移不隱。然一性
<lb ed="X" n="0374b11"/><lb ed="R101" n="0837b14"/>具耶。宣尼言具。騶孟言善。然騶孟言善。姚江又言無
<lb ed="X" n="0374b12"/><lb ed="R101" n="0837b15"/>善無惡。而聖學愈明。如來言善。台衡言具。然台衡言
<lb ed="X" n="0374b13"/><lb ed="R101" n="0837b16"/>具。四明諸祖以及大師。又具言善惡而佛心彌暢。姚
<lb ed="X" n="0374b14"/><lb ed="R101" n="0837b17"/>江一派。儒宗至今研味不休。師論旣出。後五百歲中。
<lb ed="X" n="0374b15"/><lb ed="R101" n="0837b18"/>稱見性津梁者。非此其誰也。三敎聖賢。皆貴有賢子
<lb ed="X" n="0374b16"/><lb ed="R101" n="0838a01"/>孫哉。貴有賢子孫哉。</p>
<lb ed="X" n="0374b17"/><lb ed="R101" n="0838a02"/><p xml:id="pX57p0374b1701">天台門弟子香光居士王立轂合十書於圓伊室</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0374b18"/>
<lb ed="X" n="0374b19"/>
<lb ed="X" n="0374b20"/>
<lb ed="X" n="0374b21"/>
<lb ed="X" n="0374b22"/>
<lb ed="X" n="0374b23"/>
<lb ed="X" n="0374b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0374c" n="0374c"/>
<lb ed="X" n="0374c01"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 970-B 性善惡論序</cb:mulu><head>No. 970-B
<lb ed="X" n="0374c02"/><lb ed="R101" n="0838a04"/> 性善惡論序</head>
<lb ed="X" n="0374c03"/>
<lb ed="X" n="0374c04"/><lb ed="R101" n="0838a05"/><p xml:id="pX57p0374c0401">談偏空者。治世之道乖。宗緣起者。涅槃之路隔。由是
<lb ed="X" n="0374c05"/><lb ed="R101" n="0838a06"/>所知沙聚。見愛河深。落見愛則洄澓生死之波。障所
<lb ed="X" n="0374c06"/><lb ed="R101" n="0838a07"/>知則汩沒無爲之穽。庸詎知淤泥卑濕。常生瑞世之
<lb ed="X" n="0374c07"/><lb ed="R101" n="0838a08"/>分陀。終嘅夫陸地高原。未產應時之優鉢。此妙有法
<lb ed="X" n="0374c08"/><lb ed="R101" n="0838a09"/>門
<lb ed="X" n="0374c09" type="honorific"/><lb ed="R101" n="0838a10"/>釋迦如來所以捉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0374001" n="0374001"/>塵三復而談。諸大菩薩。所以擊節
<lb ed="X" n="0374c10"/><lb ed="R101" n="0838a11"/>再賡而和也。何則。蓋一言其有。則萬行因得以芬披。
<lb ed="X" n="0374c11"/><lb ed="R101" n="0838a12"/>而至人之化導行。一言其妙。則眞如以之而廖廓。而
<lb ed="X" n="0374c12"/><lb ed="R101" n="0838a13"/>凡夫之生死絕。方有而妙。則妙不自妙。方妙而有。則
<lb ed="X" n="0374c13"/><lb ed="R101" n="0838a14"/>有不自有。有不自有。則窮年行度。一道淸淨以忘緣。
<lb ed="X" n="0374c14"/><lb ed="R101" n="0838a15"/>妙不自妙。則終日袪情。萬法森羅而建立。夫如是則
<lb ed="X" n="0374c15"/><lb ed="R101" n="0838a16"/>妙有。恒卽而不卽。恒離而不離。吾何獨妙其妙。而獨
<lb ed="X" n="0374c16"/><lb ed="R101" n="0838a17"/>有其有哉。此諸佛菩薩大人作略。固不可得而思議
<lb ed="X" n="0374c17"/><lb ed="R101" n="0838a18"/>也。第有非緣有。微性具。無以建其宗。具非偏具。微十
<lb ed="X" n="0374c18"/><lb ed="R101" n="0838b01"/>界。無以盡其旨。修性繇是以分。善惡因之以辨。是故
<lb ed="X" n="0374c19"/><lb ed="R101" n="0838b02"/>假託賓主。以性善惡而立論焉。然以道該儒釋。理別
<lb ed="X" n="0374c20"/><lb ed="R101" n="0838b03"/>偏圓。各有攸歸。曷容槩與。世出世間之旨。不得不霄
<lb ed="X" n="0374c21"/><lb ed="R101" n="0838b04"/>壤以分庭。大小頓漸之宗。不得不雲泥而立壺。兼之
<lb ed="X" n="0374c22"/><lb ed="R101" n="0838b05"/>脩性騈擧。法喩重伸。援事援人。證經證論。言將六萬。
<lb ed="X" n="0374c23"/><lb ed="R101" n="0838b06"/>矢筆以記。而安得乎絕妙好辭。門列八科。率意而宣。
<lb ed="X" n="0374c24"/><lb ed="R101" n="0838b07"/>聊契乎妙覺明性。下筆於
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0375a" n="0375a"/>
<lb ed="X" n="0375a01" type="honorific"/><lb ed="R101" n="0838b08"/>皇明天啓建元之初年季夏中澣。書成于仲秋之哉
<lb ed="X" n="0375a02"/><lb ed="R101" n="0838b09"/>　生明。閣筆故序。</p>
<table rend="no-border">
<lb ed="X" n="0375a03"/><lb ed="R101" n="0838b10"/><row><cell/><cell cols="2"><name role="" type="person">天台山</name>幽溪沙門無盡傳燈和南撰于楞嚴壇東方之不瞬堂</cell></row>
<lb ed="X" n="0375a04"/><lb ed="R101" n="0838b12"/><row><cell/><cell>往生居士弟子聞龍正願</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a05"/><lb ed="R101" n="0838b13"/><row><cell/><cell>蘭陵夢澤居士張　師繹</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a06"/><lb ed="R101" n="0838b14"/><row><cell/><cell>楚蘄滄孺居士弟子袁世振</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a07"/><lb ed="R101" n="0838b15"/><row><cell/><cell>香光居士弟子王　立轂</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a08"/><lb ed="R101" n="0838b16"/><row><cell/><cell>心城居士弟子劉　錫玄</cell><cell>同校正</cell></row>
<lb ed="X" n="0375a09"/><lb ed="R101" n="0838b17"/><row><cell/><cell>達月居士弟子管瓏正見</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a10"/><lb ed="R101" n="0838b18"/><row><cell/><cell>僧摩居士弟子馬騰正眼</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a11"/><lb ed="R101" n="0839a01"/><row><cell/><cell>圓觀居士弟子余曰新正脩</cell><cell/></row>
<lb ed="X" n="0375a12"/><lb ed="R101" n="0839a02"/><row><cell/><cell>元歎居士弟子徐波受權</cell><cell/></row></table></cb:div>
<lb ed="X" n="0375a13"/>
<lb ed="X" n="0375a14"/>
<lb ed="X" n="0375a15"/>
<lb ed="X" n="0375a16"/>
<lb ed="X" n="0375a17"/>
<lb ed="X" n="0375a18"/><cb:docNumber>No. 970</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0375a19"/><lb ed="R101" n="0839b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>性善惡論卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0375a20"/>
<lb ed="X" n="0375a21"/><lb ed="R101" n="0839b02"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">天台山</name>幽谿沙門傳燈著</byline>
<lb ed="X" n="0375a22"/><lb ed="R101" n="0839b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu><p xml:id="pX57p0375a2201">夫性者理也。性之爲理。本非善惡。古今之立論。以善
<lb ed="X" n="0375a23"/><lb ed="R101" n="0839b04"/>惡言者。無乃寄修以談性。借事以名理。猶緣響以求
<lb ed="X" n="0375a24"/><lb ed="R101" n="0839b05"/>聲。緣影以求形。性之爲理。豈善惡之足言哉。客有冠
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0375b" n="0375b"/>
<lb ed="X" n="0375b01"/><lb ed="R101" n="0839b06"/>儒冠以心佛心者。過余幽谿。以問之曰。聞師台敎。每
<lb ed="X" n="0375b02"/><lb ed="R101" n="0839b07"/>以性惡法門。爲一大旨歸。有之乎。余對曰。有之。客曰。
<lb ed="X" n="0375b03"/><lb ed="R101" n="0839b08"/>夫善善惡惡。人之常情。三敎聖人建言立論。尊賢疾
<lb ed="X" n="0375b04"/><lb ed="R101" n="0839b09"/>不肖。不啻如好好色。常恐其不及。如惡惡臭。常恐其
<lb ed="X" n="0375b05"/><lb ed="R101" n="0839b10"/>有餘。今台宗學者。故以是而立論。囿物爲善。訓人之
<lb ed="X" n="0375b06"/><lb ed="R101" n="0839b11"/>道安在哉。余對曰。至理驚人。至言恐聽。苟以人間區
<lb ed="X" n="0375b07"/><lb ed="R101" n="0839b12"/>區之訓。以疑出世間深玄之理。惑耳驚心。又何足恠。
<lb ed="X" n="0375b08"/><lb ed="R101" n="0839b13"/>矧此宗立論。但云只一具字彌顯今宗。以性具善他
<lb ed="X" n="0375b09"/><lb ed="R101" n="0839b14"/>師亦知。具惡緣了他皆莫測。何甞定言惡而不言善。
<lb ed="X" n="0375b10"/><lb ed="R101" n="0839b15"/>蓋台宗之言性也。則善惡具。言修也。而後善惡分。乃
<lb ed="X" n="0375b11"/><lb ed="R101" n="0839b16"/>以本具佛界爲性善。本具九界爲性惡。修成佛界爲
<lb ed="X" n="0375b12"/><lb ed="R101" n="0839b17"/>修善。修成九界爲修惡。他宗旣但知性具善。而不知
<lb ed="X" n="0375b13"/><lb ed="R101" n="0839b18"/>性具惡。則佛界有所取。九界有所舍。不得契合淨名
<lb ed="X" n="0375b14"/><lb ed="R101" n="0840a01"/>經。生死卽涅槃。煩惱卽菩提。平等不二之旨。故立圓
<lb ed="X" n="0375b15"/><lb ed="R101" n="0840a02"/>理以破偏宗。且欲援九界修惡之人。不須轉側。以達
<lb ed="X" n="0375b16"/><lb ed="R101" n="0840a03"/>性惡。性惡融通。無法不趣。任運攝得佛界性善。以爲
<lb ed="X" n="0375b17"/><lb ed="R101" n="0840a04"/>直指人心見性成佛妙門。正囿物爲善。訓人之大道。
<lb ed="X" n="0375b18"/><lb ed="R101" n="0840a05"/>從事斯敎者。所以立言而無畏也。客又問曰。夫性善
<lb ed="X" n="0375b19"/><lb ed="R101" n="0840a06"/>之言。本出於孟子。性惡之言。本出於荀子。善惡混之
<lb ed="X" n="0375b20"/><lb ed="R101" n="0840a07"/>言。本出於楊子。今台宗之言性具。而曰其於性也則
<lb ed="X" n="0375b21"/><lb ed="R101" n="0840a08"/>善惡具。其言修也則善惡分。豈非兼三家而有之。以
<lb ed="X" n="0375b22"/><lb ed="R101" n="0840a09"/>爲超勝之說乎。余對曰。三子之說。各言性之一偏。固
<lb ed="X" n="0375b23"/><lb ed="R101" n="0840a10"/>爲聖門之不取。然皆卽才情以言。性非卽性以言性
<lb ed="X" n="0375b24"/><lb ed="R101" n="0840a11"/>也。況是卽人道才情之間以言之。非吾敎本具十法
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0375c" n="0375c"/>
<lb ed="X" n="0375c01"/><lb ed="R101" n="0840a12"/>界之爲性善性惡也。恐君於吾道。猶有所未深。試爲
<lb ed="X" n="0375c02"/><lb ed="R101" n="0840a13"/>約世敎而略言之。然後約本敎詳言之。委曲言之。廣
<lb ed="X" n="0375c03"/><lb ed="R101" n="0840a14"/>引證以發明之。庶幾知性具法門。深有功於圓敎。大
<lb ed="X" n="0375c04"/><lb ed="R101" n="0840a15"/>有益於圓修。如食乳糜。餘無所須。如得摩尼。不事他
<lb ed="X" n="0375c05"/><lb ed="R101" n="0840a16"/>求也。</p>
<lb ed="X" n="0375c06"/><lb ed="R101" n="0840a17"/><p xml:id="pX57p0375c0601">客曰。世敎何如。余曰。觀夫孔聖之著書。而罕言性。故
<lb ed="X" n="0375c07"/><lb ed="R101" n="0840a18"/>門人之稱其師曰。夫子之文章可得而聞也。性與天
<lb ed="X" n="0375c08"/><lb ed="R101" n="0840b01"/>道。不可得而聞也。然亦少甞言之曰。性相近也。習相
<lb ed="X" n="0375c09"/><lb ed="R101" n="0840b02"/>遠也。而未甞以善惡斷。至於其孫子思之立論。然後
<lb ed="X" n="0375c10"/><lb ed="R101" n="0840b03"/>而微言之曰。天命之謂性。率性之謂道。修道之謂敎。
<lb ed="X" n="0375c11"/><lb ed="R101" n="0840b04"/>又曰。喜怒哀樂之未發謂之中。發而皆中節謂之和。
<lb ed="X" n="0375c12"/><lb ed="R101" n="0840b05"/>夫子思之謂中。非天命之謂性乎。和非率性之謂道
<lb ed="X" n="0375c13"/><lb ed="R101" n="0840b06"/>乎。至於論率性之道。但曰。夫婦之愚。可以與知焉。及
<lb ed="X" n="0375c14"/><lb ed="R101" n="0840b07"/>其至也。雖聖人亦有所不知焉。夫婦之不肖。可以能
<lb ed="X" n="0375c15"/><lb ed="R101" n="0840b08"/>行焉。及其至也。雖聖人亦有所不能焉。故夫聖人之
<lb ed="X" n="0375c16"/><lb ed="R101" n="0840b09"/>道。造端乎夫婦之所能知。而極乎聖人之所不能知。
<lb ed="X" n="0375c17"/><lb ed="R101" n="0840b10"/>造端乎夫婦之所能行。而極乎聖人之所不能。是以
<lb ed="X" n="0375c18"/><lb ed="R101" n="0840b11"/>天下無不可學。而極乎聖人之所不能知。是以學者
<lb ed="X" n="0375c19"/><lb ed="R101" n="0840b12"/>不知其所窮。夫如是。則惻隱足以爲仁。而仁不止於
<lb ed="X" n="0375c20"/><lb ed="R101" n="0840b13"/>惻隱。羞惡足以爲義。而義不止於羞惡。性善之義。隱
<lb ed="X" n="0375c21"/><lb ed="R101" n="0840b14"/>而發之者如此。亦未甞以善惡斷也。後世之爲善惡
<lb ed="X" n="0375c22"/><lb ed="R101" n="0840b15"/>紛紛之論者。實始於孟子。而孟子之言人之性善。皆
<lb ed="X" n="0375c23"/><lb ed="R101" n="0840b16"/>出於其師子思之書。子思之書皆孔聖微言。篤論。孟
<lb ed="X" n="0375c24"/><lb ed="R101" n="0840b17"/>子得之而不善用。能言其道。而不知其所以爲言之
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0376a" n="0376a"/>
<lb ed="X" n="0376a01"/><lb ed="R101" n="0840b18"/>名。擧天下之大。而必之以性善之論。昭昭乎自以爲
<lb ed="X" n="0376a02"/><lb ed="R101" n="0841a01"/>的於天下。使天下之過者。莫不欲援弓而射之。故孟
<lb ed="X" n="0376a03"/><lb ed="R101" n="0841a02"/>子之旣言性善也。而荀子好爲異論。不得不言人性
<lb ed="X" n="0376a04"/><lb ed="R101" n="0841a03"/>惡。謂桀紂性也。堯舜僞也。又曰。乱天下者。子思孟軻
<lb ed="X" n="0376a05"/><lb ed="R101" n="0841a04"/>也。意其爲人必剛愎不遜。自許太過。故喜爲異說而
<lb ed="X" n="0376a06"/><lb ed="R101" n="0841a05"/>不讓。敢爲高論而不顧。荀卿旣言性惡矣。而楊雄又
<lb ed="X" n="0376a07"/><lb ed="R101" n="0841a06"/>兼二者而有之。曰。人之性善惡混。修其善則爲善人。
<lb ed="X" n="0376a08"/><lb ed="R101" n="0841a07"/>修其惡則爲惡人。夫論性至於善惡混。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0376a0801" n="0376a0801"/><anchor xml:id="beg0376a0801" n="0376a0801"/>已<anchor xml:id="end0376a0801"/>近之矣。
<lb ed="X" n="0376a09"/><lb ed="R101" n="0841a08"/>若曰人皆可以爲堯舜。非修其善而爲善人乎。獨不
<lb ed="X" n="0376a10"/><lb ed="R101" n="0841a09"/>可曰人皆可以爲桀紂。非修其惡而爲惡人乎。論者
<lb ed="X" n="0376a11"/><lb ed="R101" n="0841a10"/>謂。楊子不知。夫善惡者性之所能之。而非性之所能
<lb ed="X" n="0376a12"/><lb ed="R101" n="0841a11"/>有也。且夫言性者。安以其爲善惡哉。夫楊子旣以爲
<lb ed="X" n="0376a13"/><lb ed="R101" n="0841a12"/>善惡混矣。而韓愈者。又取夫三子之說。而折之於孔
<lb ed="X" n="0376a14"/><lb ed="R101" n="0841a13"/>子之論。離性以爲三。曰。中人可以上下。而上智與下
<lb ed="X" n="0376a15"/><lb ed="R101" n="0841a14"/>愚不移。以爲三子者皆出乎其中而遺其上下。則中
<lb ed="X" n="0376a16"/><lb ed="R101" n="0841a15"/>人可以上。非孟子之性善耶。可以下。非荀子之性惡
<lb ed="X" n="0376a17"/><lb ed="R101" n="0841a16"/>耶。可以上下。非楊子之性善惡混耶。而遺其上智爲
<lb ed="X" n="0376a18"/><lb ed="R101" n="0841a17"/>善之不移。下愚爲惡之不遷。離性爲三。以爲超勝之
<lb ed="X" n="0376a19"/><lb ed="R101" n="0841a18"/>說。不知夫子之言。中人可以上下。而上智與下愚不
<lb ed="X" n="0376a20"/><lb ed="R101" n="0841b01"/>移者。論才也。非論性也。然亦不獨愈之言也。卽天下
<lb ed="X" n="0376a21"/><lb ed="R101" n="0841b02"/>擧古今之人。而言性皆雜乎方以言之。是以紛紛而
<lb ed="X" n="0376a22"/><lb ed="R101" n="0841b03"/>不能一也。韓愈之說又不獨此也。甚至於離性以爲
<lb ed="X" n="0376a23"/><lb ed="R101" n="0841b04"/>情。而合才以爲性。離性以爲情。則饑寒之患。牝牡之
<lb ed="X" n="0376a24"/><lb ed="R101" n="0841b05"/>欲皆情也。非性也。情而非性。則必以泊然而無爲者
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0376b" n="0376b"/>
<lb ed="X" n="0376b01"/><lb ed="R101" n="0841b06"/>爲性矣。而韓愈每以闢佛老爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0376b0101" n="0376b0101"/><anchor xml:id="beg0376b0101" n="0376b0101"/>己<anchor xml:id="end0376b0101"/>任。至於言性又不
<lb ed="X" n="0376b02"/><lb ed="R101" n="0841b07"/>覺不知。流入於吾敎小乘說中。是故其論終莫能通。
<lb ed="X" n="0376b03"/><lb ed="R101" n="0841b08"/>蓋儒之言性。與吾佛敎異。旣言善惡矣。則所謂情者。
<lb ed="X" n="0376b04"/><lb ed="R101" n="0841b09"/>乃儒所謂性也。惟聖人無是無由以爲聖。而小人無
<lb ed="X" n="0376b05"/><lb ed="R101" n="0841b10"/>是無由以爲惡。聖人以其喜怒哀<g ref="#CB17199">惧</g>愛惡欲七者。御
<lb ed="X" n="0376b06"/><lb ed="R101" n="0841b11"/>之而之乎善。小人以是七者。御之而之乎惡。豈非善
<lb ed="X" n="0376b07"/><lb ed="R101" n="0841b12"/>惡者性之所能之。而非性之所能有之乎。蓋甞原之
<lb ed="X" n="0376b08"/><lb ed="R101" n="0841b13"/>世之立言。有好爲私說者。則造爲異論。惟務勝人。而
<lb ed="X" n="0376b09"/><lb ed="R101" n="0841b14"/>全不顧其負處。則荀子創爲性惡是也。有喜爲公論
<lb ed="X" n="0376b10"/><lb ed="R101" n="0841b15"/>者。則後之說者。理必勝前。如孟子旣言性善。而荀子
<lb ed="X" n="0376b11"/><lb ed="R101" n="0841b16"/>又言性惡矣。則楊子不得不兼二子而有之。曰人性
<lb ed="X" n="0376b12"/><lb ed="R101" n="0841b17"/>善惡混。若夫韓子者。不過捨楊子之遺餘。而折衷乎
<lb ed="X" n="0376b13"/><lb ed="R101" n="0841b18"/>聖人之成言。離性以爲三品。雖欲勝之。不知有離性
<lb ed="X" n="0376b14"/><lb ed="R101" n="0842a01"/>爲情。合才爲性之失。要知四子之說。惟楊子人性善
<lb ed="X" n="0376b15"/><lb ed="R101" n="0842a02"/>惡混爲近理。蓋善惡之論。有性也修也。於性之未形。
<lb ed="X" n="0376b16"/><lb ed="R101" n="0842a03"/>固不當以善惡論。若以修而觀乎性。孰有無體之用
<lb ed="X" n="0376b17"/><lb ed="R101" n="0842a04"/>異性之修乎。是故約修以論性。修旣有善惡矣。而性
<lb ed="X" n="0376b18"/><lb ed="R101" n="0842a05"/>豈得無之。但於修須論乎三義。曰才也智也情也。若
<lb ed="X" n="0376b19"/><lb ed="R101" n="0842a06"/>夫子之言中人可以上下者。此論人之才能。可以爲
<lb ed="X" n="0376b20"/><lb ed="R101" n="0842a07"/>堯舜。可以爲桀紂爾。若曰人皆可以爲堯舜。而竟爲
<lb ed="X" n="0376b21"/><lb ed="R101" n="0842a08"/>之則賢智也。卽修善也。性苟不具乎善。則何以能而
<lb ed="X" n="0376b22"/><lb ed="R101" n="0842a09"/>何以爲。則性之具善明矣。若曰人皆可以爲桀紂。而
<lb ed="X" n="0376b23"/><lb ed="R101" n="0842a10"/>亦竟爲之。此愚情也。卽修惡也。性苟不具乎惡。則何
<lb ed="X" n="0376b24"/><lb ed="R101" n="0842a11"/>以能而何以爲。則性之具惡又明矣。雖聖人未甞以
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0376c" n="0376c"/>
<lb ed="X" n="0376c01"/><lb ed="R101" n="0842a12"/>善惡而明言之。若子思者。固甞發其義端於中庸矣。
<lb ed="X" n="0376c02"/><lb ed="R101" n="0842a13"/>其曰。喜怒哀樂之未發謂之中。非以言其性乎。發而
<lb ed="X" n="0376c03"/><lb ed="R101" n="0842a14"/>皆中節謂之和。非以言其善乎。雖不言惡。獨不可曰
<lb ed="X" n="0376c04"/><lb ed="R101" n="0842a15"/>發而不中節謂之不和。非以言其惡乎。又曰。君子之
<lb ed="X" n="0376c05"/><lb ed="R101" n="0842a16"/>中庸也。君子而時中。小人之中庸也。小人而無忌憚
<lb ed="X" n="0376c06"/><lb ed="R101" n="0842a17"/>也。時中則善也。無忌憚則惡也。夫喜怒之和不和。莫
<lb ed="X" n="0376c07"/><lb ed="R101" n="0842a18"/>不自性之所發。豈非性之本具善惡乎。惟聖人惜未
<lb ed="X" n="0376c08"/><lb ed="R101" n="0842b01"/>人性之具乎善。可以爲堯舜。爲聖人。爲賢人。爲君子。
<lb ed="X" n="0376c09"/><lb ed="R101" n="0842b02"/>是以諄諄設敎。以勸之勉之。聖人<g ref="#CB17199">惧</g>夫人性之具乎
<lb ed="X" n="0376c10"/><lb ed="R101" n="0842b03"/>惡。可以爲桀紂。爲凡夫。爲下愚。爲小人。是以諄諄設
<lb ed="X" n="0376c11"/><lb ed="R101" n="0842b04"/>敎。以懲之誡之。故夫子之於詩與春秋也。其始終本
<lb ed="X" n="0376c12"/><lb ed="R101" n="0842b05"/>末。各有條貫。正以王化之本。始於天下之易行何也。
<lb ed="X" n="0376c13"/><lb ed="R101" n="0842b06"/>蓋天下固知有父子也。父子不相賊。而足以爲孝。天
<lb ed="X" n="0376c14"/><lb ed="R101" n="0842b07"/>下固知有兄弟也。兄弟不相奪。而足以爲悌。孝悌足
<lb ed="X" n="0376c15"/><lb ed="R101" n="0842b08"/>而王道備。此固非有深遠而難見。勤苦而難行。故詩
<lb ed="X" n="0376c16"/><lb ed="R101" n="0842b09"/>之爲敎也。使人歌舞佚樂。無所不至。要在不失正焉
<lb ed="X" n="0376c17"/><lb ed="R101" n="0842b10"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0376c1701" n="0376c1701"/><anchor xml:id="beg0376c1701" n="0376c1701"/>已<anchor xml:id="end0376c1701"/>。雖然夫子。固有所甚畏也。一失容者。禮之所由
<lb ed="X" n="0376c18"/><lb ed="R101" n="0842b11"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0376001" n="0376001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0376001" n="0376001"/><note place="inline">廢。一失言者。義之所由亡。君臣之相攘。上下之相殘。天下大亂。未甞不始於此道。是故春秋力爭於毫釐之間。
<lb ed="X" n="0376c19"/><lb ed="R101" n="0842b12"/>而深明乎疑似之際。截然其有所必不可爲也。此夫子勸善懲惡之敎大略也。然則孟子。深於詩與春秋者也。
<lb ed="X" n="0376c20"/><lb ed="R101" n="0842b13"/>第發明乎祖父道統之傳。而力敎人以爲善可也。至於論性。則擧天下之人如此之多。而必之以性善之說。則
<lb ed="X" n="0376c21"/><lb ed="R101" n="0842b14"/>不可也。宋儒張橫渠又謂。有天地之性。氣質之性。天地之性。則性善而無惡。氣質之性。則有善而亦有惡。意言
<lb ed="X" n="0376c22"/><lb ed="R101" n="0842b15"/>孟子言性善者。獨指天地之性也。諸子言善惡混者。雜指氣質之性也。余謂。性以不變爲義。豈有天地之性。與
<lb ed="X" n="0376c23"/><lb ed="R101" n="0842b16"/>氣質之性異哉。且人稟天地五行以成形。而天地之性亦以賦焉。是則天地者體也。氣質者用也。有體而後有
<lb ed="X" n="0376c24"/><lb ed="R101" n="0842b17"/>用。豈有體獨而用兼乎。以此而言。則橫渠之言亦非是也</note>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0377a" n="0377a"/>
<lb ed="X" n="0377a01"/><lb ed="R101" n="0842b18"/>客曰。世敎論性之略。<anchor xml:id="nkr_note_add_0377a0101" n="0377a0101"/><anchor xml:id="beg0377a0101" n="0377a0101"/>已<anchor xml:id="end0377a0101"/>聞命矣。出世之敎。論性差別
<lb ed="X" n="0377a02"/><lb ed="R101" n="0843a01"/>之義如何。余曰。吾敎差別論者。釋迦如來。說法四十
<lb ed="X" n="0377a03"/><lb ed="R101" n="0843a02"/>九年。而有五時八敎。一華嚴時。二阿含時。三方等時。
<lb ed="X" n="0377a04"/><lb ed="R101" n="0843a03"/>四般若時。五法華涅槃時。八敎者。一頓敎。二漸敎。三
<lb ed="X" n="0377a05"/><lb ed="R101" n="0843a04"/>秘密敎。四不定敎。此之四敎。名爲化儀。如世藥方。一
<lb ed="X" n="0377a06"/><lb ed="R101" n="0843a05"/>藏敎。二通敎。三別敎。四圓敎。此之四敎。名爲化法。如
<lb ed="X" n="0377a07"/><lb ed="R101" n="0843a06"/>辨藥味。但化<anchor xml:id="nkr_note_orig_0377001" n="0377001"/>像四敎。無別體相。乃以化法四敎而爲
<lb ed="X" n="0377a08"/><lb ed="R101" n="0843a07"/>其相。今於化<anchor xml:id="note_star_1" n="0377001" type="star"/>像四敎。未暇辨之。惟約五時所說化法
<lb ed="X" n="0377a09"/><lb ed="R101" n="0843a08"/>四敎。以明性之善惡具與不具。第一華嚴時者。此時
<lb ed="X" n="0377a10"/><lb ed="R101" n="0843a09"/>兼別敎以明圓敎。其所兼別。雖具明十界。若言性具。
<lb ed="X" n="0377a11"/><lb ed="R101" n="0843a10"/>但言具佛界之善。不具九界之惡。以彼所明眞如佛
<lb ed="X" n="0377a12"/><lb ed="R101" n="0843a11"/>性。如雲外月。逈出二邊。必須斷除九界之惡。方顯佛
<lb ed="X" n="0377a13"/><lb ed="R101" n="0843a12"/>界之善。若彼正說圓滿修多羅敎。則備明十界皆是
<lb ed="X" n="0377a14"/><lb ed="R101" n="0843a13"/>性具。本具九界名爲性惡。本具佛界名爲性善。修成
<lb ed="X" n="0377a15"/><lb ed="R101" n="0843a14"/>九界名爲修惡。修成佛界名爲修善。故晉譯華嚴云。
<lb ed="X" n="0377a16"/><lb ed="R101" n="0843a15"/>能隨染淨緣。遂分十法界。又云。心如工畵師。造種種
<lb ed="X" n="0377a17"/><lb ed="R101" n="0843a16"/>五陰。一切世間中。無不從心造。如心佛亦爾。如佛衆
<lb ed="X" n="0377a18"/><lb ed="R101" n="0843a17"/>生然。心佛及衆生。是三無差別。又云。若人欲了知三
<lb ed="X" n="0377a19"/><lb ed="R101" n="0843a18"/>世一切佛。應觀法界性。一切惟心造。第二阿含時。卽
<lb ed="X" n="0377a20"/><lb ed="R101" n="0843b01"/>三七日。如來於華嚴頓後。脫舍那珍御之服。着丈六
<lb ed="X" n="0377a21"/><lb ed="R101" n="0843b02"/>獘垢之衣。於十二年中。說四阿含經。名爲漸初。惟說
<lb ed="X" n="0377a22"/><lb ed="R101" n="0843b03"/>小乘三藏之敎。此敎雖有佛與菩薩。觀其所證。惟破
<lb ed="X" n="0377a23"/><lb ed="R101" n="0843b04"/>見思。證偏空理。與二乘同。是則破去三界六凡法界。
<lb ed="X" n="0377a24"/><lb ed="R101" n="0843b05"/>出三界外。入無餘涅槃寂滅而<anchor xml:id="nkr_note_add_0377a2401" n="0377a2401"/><anchor xml:id="beg0377a2401" n="0377a2401"/>已<anchor xml:id="end0377a2401"/>。界惟有八。但云搆
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0377b" n="0377b"/>
<lb ed="X" n="0377b01"/><lb ed="R101" n="0843b06"/>造。豈論性具十界。第三方等時。於十二年後。八年之
<lb ed="X" n="0377b02"/><lb ed="R101" n="0843b07"/>中。說維摩楞伽楞嚴圓覺等諸大乘經。此時彈偏斥
<lb ed="X" n="0377b03"/><lb ed="R101" n="0843b08"/>小。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0377002" n="0377002"/>歟大褒圓。三根普潤。四敎並談。佛於此時。說性具
<lb ed="X" n="0377b04"/><lb ed="R101" n="0843b09"/>與夫性惡法門處。至爲周足。如淨名經云。生死卽涅
<lb ed="X" n="0377b05"/><lb ed="R101" n="0843b10"/>槃。煩惱卽菩提。又云。眼耳鼻舌入諸根皆是淨土。又
<lb ed="X" n="0377b06"/><lb ed="R101" n="0843b11"/>云。有增上慢者。說離婬怒癡名爲解脫。無增上慢者。
<lb ed="X" n="0377b07"/><lb ed="R101" n="0843b12"/>婬怒癡卽是解脫。又云。六十二見爲如來種。無行經
<lb ed="X" n="0377b08"/><lb ed="R101" n="0843b13"/>云。貪欲卽是道。恚癡亦復然。如是三法中。具一切佛
<lb ed="X" n="0377b09"/><lb ed="R101" n="0843b14"/>法。楞伽經云。如來藏爲善不善因。如是之義。散在方
<lb ed="X" n="0377b10"/><lb ed="R101" n="0843b15"/>等。不一而足。至於圓覺楞嚴。其於性具善惡之旨。又
<lb ed="X" n="0377b11"/><lb ed="R101" n="0843b16"/>極所發明。凡此諸經。專談性具者。皆屬圓頓之敎。若
<lb ed="X" n="0377b12"/><lb ed="R101" n="0843b17"/>不及此者。乃方等圓敎中所對藏通。及所對別敎而
<lb ed="X" n="0377b13"/><lb ed="R101" n="0843b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0377b1301" n="0377b1301"/><anchor xml:id="beg0377b1301" n="0377b1301"/>已<anchor xml:id="end0377b1301"/>。第四般若時。說般若經。共二十二年。論此時以空
<lb ed="X" n="0377b14"/><lb ed="R101" n="0844a01"/>慧之水。淘汰三乘執情。似不談乎性具。若曰般若談
<lb ed="X" n="0377b15"/><lb ed="R101" n="0844a02"/>空。八十法門具顯。是則正以眞空破情。而不破法。則
<lb ed="X" n="0377b16"/><lb ed="R101" n="0844a03"/>彼時帶通別二。正說圓敎。一以性具而爲之主。第五
<lb ed="X" n="0377b17"/><lb ed="R101" n="0844a04"/>法華涅槃時。此時說法華凡經八年。說涅槃纔一日
<lb ed="X" n="0377b18"/><lb ed="R101" n="0844a05"/>半夜。合此二經爲第五時法。而法華者。乃如來談性
<lb ed="X" n="0377b19"/><lb ed="R101" n="0844a06"/>具。終圓究竟畢萃之時也。蓋如來於前四時爲實施
<lb ed="X" n="0377b20"/><lb ed="R101" n="0844a07"/>權者。爲此性具一實之道。以施不具之三權也。至法
<lb ed="X" n="0377b21"/><lb ed="R101" n="0844a08"/>華開權顯實者。開前四時三敎不具之權。以顯法華
<lb ed="X" n="0377b22"/><lb ed="R101" n="0844a09"/>圓具之實也。廢權立實者。廢前四時三敎不具之權。
<lb ed="X" n="0377b23"/><lb ed="R101" n="0844a10"/>以立法華圓具之實也。至於本門三法莫不皆然。是
<lb ed="X" n="0377b24"/><lb ed="R101" n="0844a11"/>故方便品初。如來出定。歎權實二智曰。諸佛智慧甚
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0377c" n="0377c"/>
<lb ed="X" n="0377c01"/><lb ed="R101" n="0844a12"/>深無量。其智慧門難解難入。及其下文乃曰。惟佛與
<lb ed="X" n="0377c02"/><lb ed="R101" n="0844a13"/>佛。乃能究盡諸法實相。所謂諸法。有如是相。如是性。
<lb ed="X" n="0377c03"/><lb ed="R101" n="0844a14"/>如是體。如是力。如是作。如是因。如是緣。如是果。如是
<lb ed="X" n="0377c04"/><lb ed="R101" n="0844a15"/>報。如是本末究竟等。正以十法界十如是諸法。皆是
<lb ed="X" n="0377c05"/><lb ed="R101" n="0844a16"/>實相。惟佛與佛。具足究竟權實二智。方能究盡實相
<lb ed="X" n="0377c06"/><lb ed="R101" n="0844a17"/>之實。諸法之權。所以經中開人天之權云。一低頭。一
<lb ed="X" n="0377c07"/><lb ed="R101" n="0844a18"/>合掌。一彈指。一散華等。皆成佛道。開聲聞之權云。聲
<lb ed="X" n="0377c08"/><lb ed="R101" n="0844b01"/>聞聞此法。疑網皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0377c0801" n="0377c0801"/><anchor xml:id="beg0377c0801" n="0377c0801"/>已<anchor xml:id="end0377c0801"/>除。千二百羅漢。悉亦當作佛。聲
<lb ed="X" n="0377c09"/><lb ed="R101" n="0844b02"/>聞領解云。我等今者眞是聲聞。以佛道聲。令一切聞。
<lb ed="X" n="0377c10"/><lb ed="R101" n="0844b03"/>我等今者眞阿羅漢。普於其中。應受供養。至於調達
<lb ed="X" n="0377c11"/><lb ed="R101" n="0844b04"/>受記龍女作佛。莫非開九界之權。顯佛界之實。或開
<lb ed="X" n="0377c12"/><lb ed="R101" n="0844b05"/>修善。而究竟乎性善。或開修惡。而究竟乎性惡。惟佛
<lb ed="X" n="0377c13"/><lb ed="R101" n="0844b06"/>與佛乃能究盡。不在茲乎。至於涅槃。則專談性惡。故
<lb ed="X" n="0377c14"/><lb ed="R101" n="0844b07"/>曰。闡提善人二人。皆有佛性。名爲善惡緣因。具在彼
<lb ed="X" n="0377c15"/><lb ed="R101" n="0844b08"/>部。不能具引。是則欲明如來出世一大事因緣者。苟
<lb ed="X" n="0377c16"/><lb ed="R101" n="0844b09"/>不知性具。善惡之旨。如無目夜遊。何以爲直指人心。
<lb ed="X" n="0377c17"/><lb ed="R101" n="0844b10"/>何以爲見性成佛。苟非天台一宗敎觀發明此旨。則
<lb ed="X" n="0377c18"/><lb ed="R101" n="0844b11"/>圓頓敎理。幾乎絕滅矣。虎谿懷則師云。只一具字彌
<lb ed="X" n="0377c19"/><lb ed="R101" n="0844b12"/>顯今宗。以性具善他師亦知。具惡緣了他皆莫測。正
<lb ed="X" n="0377c20"/><lb ed="R101" n="0844b13"/>此謂也。是故欲從事於如來圓頓法門者。則性具之
<lb ed="X" n="0377c21"/><lb ed="R101" n="0844b14"/>道。是不可不知。而不可不學。卽弘是道者。亦不可不
<lb ed="X" n="0377c22"/><lb ed="R101" n="0844b15"/>講。而不可不廣也。故今對君。凡立八大科。以發明之。
<lb ed="X" n="0377c23"/><lb ed="R101" n="0844b16"/>一眞如不變十界冥伏門。二眞如隨緣十界差別門。
<lb ed="X" n="0377c24"/><lb ed="R101" n="0844b17"/>三不變隨緣無差而差門。四隨緣不變差而無差門。
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0378a" n="0378a"/>
<lb ed="X" n="0378a01"/><lb ed="R101" n="0844b18"/>五因心本具毫無虧欠門。六果地融通一無所改門。
<lb ed="X" n="0378a02"/><lb ed="R101" n="0845a01"/>七隨淨圓修全修在性門。八隨淨圓證擧一全收門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0378a03"/><lb ed="R101" n="0845a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一眞如不變十界冥伏門</cb:mulu><p xml:id="pX57p0378a0301">客曰。云何名爲眞如不變十界冥伏門。余曰。此論諸
<lb ed="X" n="0378a04"/><lb ed="R101" n="0845a03"/>佛衆生。自無始劫前。未有識心時。而眞如妙心不遷
<lb ed="X" n="0378a05"/><lb ed="R101" n="0845a04"/>不變。淸淨廣大。常住堅凝。華嚴稱爲一眞法界淸淨
<lb ed="X" n="0378a06"/><lb ed="R101" n="0845a05"/>法身。法華稱爲諸法實相。圓覺稱爲有大陀羅尼門。
<lb ed="X" n="0378a07"/><lb ed="R101" n="0845a06"/>楞嚴稱爲菩提涅槃元淸淨體。又稱爲空如來藏。菴
<lb ed="X" n="0378a08"/><lb ed="R101" n="0845a07"/>摩羅識。眞如佛性。大圓鏡智。起信論稱爲本覺。論云。
<lb ed="X" n="0378a09"/><lb ed="R101" n="0845a08"/>所言覺義者。謂心體離念。離念相者。等虗空界。無所
<lb ed="X" n="0378a10"/><lb ed="R101" n="0845a09"/>不遍。常住一相。卽是如來常住法身。依此法身。說名
<lb ed="X" n="0378a11"/><lb ed="R101" n="0845a10"/>本覺。而此本覺性具十界。五陰實法。依報國土。十界
<lb ed="X" n="0378a12"/><lb ed="R101" n="0845a11"/>假名。毫無虧欠。又復具足三因佛性。一正因卽法身
<lb ed="X" n="0378a13"/><lb ed="R101" n="0845a12"/>德。二了因卽般若德。三緣因卽解脫德。涅槃謂之三
<lb ed="X" n="0378a14"/><lb ed="R101" n="0845a13"/>因佛性。正因法身。取其竪窮橫遍義。了因般若。取其
<lb ed="X" n="0378a15"/><lb ed="R101" n="0845a14"/>當體照明義。緣因解脫。取其淸淨無染義。但此本覺。
<lb ed="X" n="0378a16"/><lb ed="R101" n="0845a15"/>雖具十界依正。以未隨緣故。冥伏於一性之中。未曾
<lb ed="X" n="0378a17"/><lb ed="R101" n="0845a16"/>彰顯。以本具十界依報言之。則楞嚴所謂性色眞空。
<lb ed="X" n="0378a18"/><lb ed="R101" n="0845a17"/>性空眞色。水火風空。莫不如是。淸淨本然。周徧法界
<lb ed="X" n="0378a19"/><lb ed="R101" n="0845a18"/>是也。以本具十界正報言之。則楞嚴所謂性見覺明。
<lb ed="X" n="0378a20"/><lb ed="R101" n="0845b01"/>覺精明見。性識明知。覺明眞識。莫不淸淨本然周遍
<lb ed="X" n="0378a21"/><lb ed="R101" n="0845b02"/>法界是也。圓覺經則曰。善男子。此菩薩及末世衆生。
<lb ed="X" n="0378a22"/><lb ed="R101" n="0845b03"/>證得諸幻。滅影像故。爾時便得無方淸淨。無邊虗空。
<lb ed="X" n="0378a23"/><lb ed="R101" n="0845b04"/>覺所顯發。覺圓明故顯心淸淨。心淸淨故見塵淸淨。
<lb ed="X" n="0378a24"/><lb ed="R101" n="0845b05"/>見淸淨故眼根淸淨。根淸淨故眼識淸淨。識淸淨故
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0378b" n="0378b"/>
<lb ed="X" n="0378b01"/><lb ed="R101" n="0845b06"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0378001" n="0378001"/>間塵淸淨。<anchor xml:id="note_star_2" n="0378001" type="star"/>間淸淨故耳根淸淨。根淸淨故耳識淸淨。
<lb ed="X" n="0378b02"/><lb ed="R101" n="0845b07"/>識淸淨故覺塵淸淨。如是乃至鼻舌身意。亦復如是。
<lb ed="X" n="0378b03"/><lb ed="R101" n="0845b08"/>善男子。根淸淨故色塵淸淨。色淸淨故聲塵淸淨。香
<lb ed="X" n="0378b04"/><lb ed="R101" n="0845b09"/>味觸法亦復如是。善男子。六塵淸淨故地大淸淨。地
<lb ed="X" n="0378b05"/><lb ed="R101" n="0845b10"/>淸淨故水大淸淨。火大風大亦復如是。善男子。四大
<lb ed="X" n="0378b06"/><lb ed="R101" n="0845b11"/>淸淨故。十二處十八界二十五有淸淨。彼淸淨故。十
<lb ed="X" n="0378b07"/><lb ed="R101" n="0845b12"/>力四無所畏四無礙智。佛十八不共法。三十七助道
<lb ed="X" n="0378b08"/><lb ed="R101" n="0845b13"/>品淸淨。如是乃至。八萬四千陀羅尼門。一切淸淨。善
<lb ed="X" n="0378b09"/><lb ed="R101" n="0845b14"/>男子。一切實相性淸淨故一身淸淨。一身淸淨故多
<lb ed="X" n="0378b10"/><lb ed="R101" n="0845b15"/>身淸淨。多身淸淨故。如是乃至十方衆生圓覺淸淨。
<lb ed="X" n="0378b11"/><lb ed="R101" n="0845b16"/>善男子。一世界淸淨故多世界淸淨。多世界淸淨故。
<lb ed="X" n="0378b12"/><lb ed="R101" n="0845b17"/>如是乃至盡於虗空。圓裹三世。一切平等。淸淨不動。
<lb ed="X" n="0378b13"/><lb ed="R101" n="0845b18"/>善男子。虗空如是平等。不動當知覺性平等不動。四
<lb ed="X" n="0378b14"/><lb ed="R101" n="0846a01"/>大不動故。當知覺性平等不動。如是乃至。八萬四千
<lb ed="X" n="0378b15"/><lb ed="R101" n="0846a02"/>陀羅尼門平等不動。當知覺性平等不動。善男子。覺
<lb ed="X" n="0378b16"/><lb ed="R101" n="0846a03"/>性遍滿淸淨不動圓無際故。當知六根遍滿法界。根
<lb ed="X" n="0378b17"/><lb ed="R101" n="0846a04"/>遍滿故。當知六塵遍滿法界。塵遍滿故。當知四大遍
<lb ed="X" n="0378b18"/><lb ed="R101" n="0846a05"/>滿法界。如是乃至。陀羅尼門遍滿法界。善男子。由彼
<lb ed="X" n="0378b19"/><lb ed="R101" n="0846a06"/>妙覺性遍滿故。根性塵性無壞無雜。根塵無壞故。如
<lb ed="X" n="0378b20"/><lb ed="R101" n="0846a07"/>是乃至陀羅尼門無壞無雜。如百千燈光照一室。其
<lb ed="X" n="0378b21"/><lb ed="R101" n="0846a08"/>光遍滿無壞無雜。此亦明衆生本有圓覺妙性。具十
<lb ed="X" n="0378b22"/><lb ed="R101" n="0846a09"/>種法界故。至果成證得諸幻。滅十界事中影像。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0378002" n="0378002"/>使得
<lb ed="X" n="0378b23"/><lb ed="R101" n="0846a10"/>性具十界。莫不淸淨不動遍滿。以復眞如不變之三
<lb ed="X" n="0378b24"/><lb ed="R101" n="0846a11"/>德也。然則十界卽三因也。三因卽十界也。雖然相卽。
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0378c" n="0378c"/>
<lb ed="X" n="0378c01"/><lb ed="R101" n="0846a12"/>而有性善性惡之殊。本具九界三因。名爲性惡。本具
<lb ed="X" n="0378c02"/><lb ed="R101" n="0846a13"/>佛界三因。名爲性善。而此十界善惡三因。旣居於一
<lb ed="X" n="0378c03"/><lb ed="R101" n="0846a14"/>性之中。卽之彌分。派之常合。華嚴稱爲一微塵中具
<lb ed="X" n="0378c04"/><lb ed="R101" n="0846a15"/>足大千經卷。首楞嚴稱爲擣萬種香爲丸。若燒一塵。
<lb ed="X" n="0378c05"/><lb ed="R101" n="0846a16"/>具足衆氣。淨名稱爲入此室者。惟聞諸佛功德之香。
<lb ed="X" n="0378c06"/><lb ed="R101" n="0846a17"/>大集稱爲如人入海浴。<anchor xml:id="nkr_note_add_0378c0601" n="0378c0601"/><anchor xml:id="beg0378c0601" n="0378c0601"/>已<anchor xml:id="end0378c0601"/>用諸河之水。卽此義也。恐
<lb ed="X" n="0378c07"/><lb ed="R101" n="0846a18"/>於此義未了。復示之圖。俾讀此書者。觀像以得意焉。</p>
<lb ed="X" n="0378c08"/>
<lb ed="X" n="0378c09"/>
<lb ed="X" n="0378c10"/>
<lb ed="X" n="0378c11"/>
<lb ed="X" n="0378c12"/>
<lb ed="X" n="0378c13"/>
<lb ed="X" n="0378c14"/>
<lb ed="X" n="0378c15"/>
<lb ed="X" n="0378c16"/>
<lb ed="X" n="0378c17"/>
<lb ed="X" n="0378c18"/>
<lb ed="X" n="0378c19"/>
<lb ed="X" n="0378c20"/>
<lb ed="X" n="0378c21"/>
<lb ed="X" n="0378c22"/>
<lb ed="X" n="0378c23"/>
<lb ed="X" n="0378c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0379a" n="0379a"/>
<lb ed="X" n="0379a01"/><lb ed="R101" n="0847a01"/><p xml:id="pX57p0379a0101">眞如不變十界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0379a02"/><lb ed="R101" n="0847a02"/><p xml:id="pX57p0379a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0379_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a03"/>
<lb ed="X" n="0379a04"/>
<lb ed="X" n="0379a05"/>
<lb ed="X" n="0379a06"/>
<lb ed="X" n="0379a07"/>
<lb ed="X" n="0379a08"/>
<lb ed="X" n="0379a09"/>
<lb ed="X" n="0379a10"/>
<lb ed="X" n="0379a11"/>
<lb ed="X" n="0379a12"/>
<lb ed="X" n="0379a13"/>
<lb ed="X" n="0379a14"/>
<lb ed="X" n="0379a15"/>
<lb ed="X" n="0379a16"/>
<lb ed="X" n="0379a17"/>
<lb ed="X" n="0379a18"/>
<lb ed="X" n="0379a19"/>
<lb ed="X" n="0379a20"/>
<lb ed="X" n="0379a21"/>
<lb ed="X" n="0379a22"/>
<lb ed="X" n="0379a23"/>
<lb ed="X" n="0379a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0380a" n="0380a"/>
<lb ed="X" n="0380a01"/><lb ed="R101" n="0848a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二眞如隨緣十界差別門</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前文</cb:mulu><p xml:id="pX57p0380a0101">客曰。云何名爲眞如隨緣十界差別門。余曰。前引華
<lb ed="X" n="0380a02"/><lb ed="R101" n="0848a02"/>嚴。能隨染淨緣。具造十法界者。正以法界圓融之體。
<lb ed="X" n="0380a03"/><lb ed="R101" n="0848a03"/>眞如不變之性。如君子不器。善惡皆能。圓頓敎旨無
<lb ed="X" n="0380a04"/><lb ed="R101" n="0848a04"/>功用道。極要緊處。全在此能之一字上建立。若它別
<lb ed="X" n="0380a05"/><lb ed="R101" n="0848a05"/>敎所宗但中佛性。惟具善而不具惡。其於文經爲善
<lb ed="X" n="0380a06"/><lb ed="R101" n="0848a06"/>之事。或者能之。若於武緯征伐之事。則不能之。何足
<lb ed="X" n="0380a07"/><lb ed="R101" n="0848a07"/>以<g ref="#CB15364">𫁉</g>才無不具。藝無不就。成德之士哉。若圓頓敎旨
<lb ed="X" n="0380a08"/><lb ed="R101" n="0848a08"/>所明。眞如不變之體。旣具十界善惡之性。故未隨緣
<lb ed="X" n="0380a09"/><lb ed="R101" n="0848a09"/>時。則居然不變。若隨緣時。而有十界染淨之用。謂能
<lb ed="X" n="0380a10"/><lb ed="R101" n="0848a10"/>隨染緣造九法界。隨淨緣造佛法界。十種法界旣是
<lb ed="X" n="0380a11"/><lb ed="R101" n="0848a11"/>性具。又是能事。惟彰<anchor xml:id="nkr_note_add_0380a1101" n="0380a1101"/><anchor xml:id="beg0380a1101" n="0380a1101"/>己<anchor xml:id="end0380a1101"/>能。何過之有。非比淳善之人。
<lb ed="X" n="0380a12"/><lb ed="R101" n="0848a12"/>一切惡事。本非所能。被惡人逼。強令作惡。慮其名德
<lb ed="X" n="0380a13"/><lb ed="R101" n="0848a13"/>俱喪。則慚恧無地。斯爲過矣。然此一門。宜分因果。因
<lb ed="X" n="0380a14"/><lb ed="R101" n="0848a14"/>論方修。果論感報。方修之因。復有二種。一起念名造。
<lb ed="X" n="0380a15"/><lb ed="R101" n="0848a15"/>二搆作名造。起念名造者。如世人日用根塵相對。凡
<lb ed="X" n="0380a16"/><lb ed="R101" n="0848a16"/>起一念。必屬一界。一界生起名事造。九界冥伏爲理
<lb ed="X" n="0380a17"/><lb ed="R101" n="0848a17"/>具。以冥伏故不有。以現起故不無。全造而具。故不有
<lb ed="X" n="0380a18"/><lb ed="R101" n="0848a18"/>而恒有。全具而造。故不無而恒無。不有不無。實相理
<lb ed="X" n="0380a19"/><lb ed="R101" n="0848b01"/>顯。故善觀一念者。三智一心中得矣。二搆作名造者。
<lb ed="X" n="0380a20"/><lb ed="R101" n="0848b02"/>依此眞如所起一念。漸漸增長。搆造染淨二因。成業
<lb ed="X" n="0380a21"/><lb ed="R101" n="0848b03"/>性故。現起冥伏。義同上說。是故能善觀一心爲界者。
<lb ed="X" n="0380a22"/><lb ed="R101" n="0848b04"/>三智亦一心中得矣。果論感報者。約三世論。方修之
<lb ed="X" n="0380a23"/><lb ed="R101" n="0848b05"/>因若在過去。則感報之果在現在。若方修之因在現
<lb ed="X" n="0380a24"/><lb ed="R101" n="0848b06"/>在。則感報之果在未來。又方修之因有轉不轉。感報
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0380b" n="0380b"/>
<lb ed="X" n="0380b01"/><lb ed="R101" n="0848b07"/>之果有定不定。轉則不定。不轉則定。如一念貪心起。
<lb ed="X" n="0380b02"/><lb ed="R101" n="0848b08"/>爲地獄因。若能改格前非。慚愧懺悔。或轉爲人天。或
<lb ed="X" n="0380b03"/><lb ed="R101" n="0848b09"/>轉爲四聖。在其用心勵行之不同。下當列圖具明其
<lb ed="X" n="0380b04"/><lb ed="R101" n="0848b10"/>相。使閱者有所照非成是焉。</p>
<lb ed="X" n="0380b05"/><lb ed="R101" n="0849a01"/><p xml:id="pX57p0380b0501">眞如隨緣十界差別之圖</p>
<lb ed="X" n="0380b06"/><lb ed="R101" n="0849a02"/><p xml:id="pX57p0380b0601"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0380_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="X" n="0380b07"/>
<lb ed="X" n="0380b08"/>
<lb ed="X" n="0380b09"/>
<lb ed="X" n="0380b10"/>
<lb ed="X" n="0380b11"/>
<lb ed="X" n="0380b12"/>
<lb ed="X" n="0380b13"/>
<lb ed="X" n="0380b14"/>
<lb ed="X" n="0380b15"/>
<lb ed="X" n="0380b16"/>
<lb ed="X" n="0380b17"/>
<lb ed="X" n="0380b18"/>
<lb ed="X" n="0380b19"/>
<lb ed="X" n="0380b20"/>
<lb ed="X" n="0380b21"/>
<lb ed="X" n="0380b22"/>
<lb ed="X" n="0380b23"/>
<lb ed="X" n="0380b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0380c" n="0380c"/>
<lb ed="X" n="0380c01"/>
<lb ed="X" n="0380c02"/>
<lb ed="X" n="0380c03"/>
<lb ed="X" n="0380c04"/>
<lb ed="X" n="0380c05"/>
<lb ed="X" n="0380c06"/>
<lb ed="X" n="0380c07"/>
<lb ed="X" n="0380c08"/>
<lb ed="X" n="0380c09"/>
<lb ed="X" n="0380c10"/>
<lb ed="X" n="0380c11"/>
<lb ed="X" n="0380c12"/>
<lb ed="X" n="0380c13"/>
<lb ed="X" n="0380c14"/>
<lb ed="X" n="0380c15"/>
<lb ed="X" n="0380c16"/>
<lb ed="X" n="0380c17"/>
<lb ed="X" n="0380c18"/>
<lb ed="X" n="0380c19"/>
<lb ed="X" n="0380c20"/>
<lb ed="X" n="0380c21"/>
<lb ed="X" n="0380c22"/>
<lb ed="X" n="0380c23"/>
<lb ed="X" n="0380c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0381a" n="0381a"/>
<lb ed="X" n="0381a01"/><lb ed="R101" n="0850a01"/><p xml:id="pX57p0381a0101">佛界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0381a02"/><lb ed="R101" n="0850a02"/><p xml:id="pX57p0381a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0381_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381a03"/>
<lb ed="X" n="0381a04"/>
<lb ed="X" n="0381a05"/>
<lb ed="X" n="0381a06"/>
<lb ed="X" n="0381a07"/>
<lb ed="X" n="0381a08"/>
<lb ed="X" n="0381a09"/>
<lb ed="X" n="0381a10"/>
<lb ed="X" n="0381a11"/>
<lb ed="X" n="0381a12"/>
<lb ed="X" n="0381a13"/>
<lb ed="X" n="0381a14"/>
<lb ed="X" n="0381a15"/>
<lb ed="X" n="0381a16"/>
<lb ed="X" n="0381a17"/>
<lb ed="X" n="0381a18"/>
<lb ed="X" n="0381a19"/>
<lb ed="X" n="0381a20"/>
<lb ed="X" n="0381a21"/>
<lb ed="X" n="0381a22"/>
<lb ed="X" n="0381a23"/>
<lb ed="X" n="0381a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0381b" n="0381b"/>
<lb ed="X" n="0381b01"/><lb ed="R101" n="0851a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">佛法界者</cb:mulu><head>一佛法界者</head><p xml:id="pX57p0381b0106" cb:place="inline">慈雲大師法界圖說云。若人因讀圓滿
<lb ed="X" n="0381b02"/><lb ed="R101" n="0851a02"/>修多羅。及聞善知識所說。起淨信心。信<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b0201" n="0381b0201"/><anchor xml:id="beg0381b0201" n="0381b0201"/>己<anchor xml:id="end0381b0201"/>一念三道
<lb ed="X" n="0381b03"/><lb ed="R101" n="0851a03"/>之性。卽三德性。苦道卽法身。煩惱卽般若。結業卽解
<lb ed="X" n="0381b04"/><lb ed="R101" n="0851a04"/>脫。法身究竟。般若淸淨。解脫自在。一究竟一切究竟。
<lb ed="X" n="0381b05"/><lb ed="R101" n="0851a05"/>般若解脫亦究竟。一淸淨一切淸淨。法身解脫亦淸
<lb ed="X" n="0381b06"/><lb ed="R101" n="0851a06"/>淨。一自在一切自在。法身般若亦自在。卽一而三。卽
<lb ed="X" n="0381b07"/><lb ed="R101" n="0851a07"/>三而一。非縱非橫。亦非一異。法身常住。餘亦常住。樂
<lb ed="X" n="0381b08"/><lb ed="R101" n="0851a08"/>我淨亦如是。是則常樂四德祕密之藏。遍一切處。一
<lb ed="X" n="0381b09"/><lb ed="R101" n="0851a09"/>切諸法。悉是佛法。旣信是<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b0901" n="0381b0901"/><anchor xml:id="beg0381b0901" n="0381b0901"/>已<anchor xml:id="end0381b0901"/>。以境繫心。以心繫境。心
<lb ed="X" n="0381b10"/><lb ed="R101" n="0851a10"/>境念念相續不斷。必見法性。設未相應。當依一實無
<lb ed="X" n="0381b11"/><lb ed="R101" n="0851a11"/>作四諦。起四大誓。無所求中吾故求之。依前苦道卽
<lb ed="X" n="0381b12"/><lb ed="R101" n="0851a12"/>苦諦。發一誓願。未度者令度。煩惱及業卽集諦。發一
<lb ed="X" n="0381b13"/><lb ed="R101" n="0851a13"/>誓願。未解者令解。苦通卽法身。卽是滅諦。發一誓願。
<lb ed="X" n="0381b14"/><lb ed="R101" n="0851a14"/>未涅槃者令得涅槃。煩惱卽菩提。卽是道諦。發一誓
<lb ed="X" n="0381b15"/><lb ed="R101" n="0851a15"/>願。未安者令安。四弘不入。當巧安心止觀。如是次第
<lb ed="X" n="0381b16"/><lb ed="R101" n="0851a16"/>具修十法。必入五品六根。及分證位。名佛法界。</p>
<lb ed="X" n="0381b17"/><lb ed="R101" n="0851a17"/><p xml:id="pX57p0381b1701">釋曰。若約佛界。論方修之因轉不轉。感報之果定不
<lb ed="X" n="0381b18"/><lb ed="R101" n="0851a18"/>定者。佛果旣是究竟三身。則惟是定。無不定義。若方
<lb ed="X" n="0381b19"/><lb ed="R101" n="0851b01"/>修之因。二種中正以佛界現起。則九界冥伏。於一性
<lb ed="X" n="0381b20"/><lb ed="R101" n="0851b02"/>之中。隨外熏緣強弱不同。如初起一念佛界之心。名
<lb ed="X" n="0381b21"/><lb ed="R101" n="0851b03"/>造居凡夫。不定聚者。人分兩品。一者若人發佛界心
<lb ed="X" n="0381b22"/><lb ed="R101" n="0851b04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0381b2201" n="0381b2201"/><anchor xml:id="beg0381b2201" n="0381b2201"/>已<anchor xml:id="end0381b2201"/>。其志堅固。念念在道。一入永入。此則更無退轉。二
<lb ed="X" n="0381b23"/><lb ed="R101" n="0851b05"/>者是人雖始發心求佛。然而立心不固。弘誓非堅。或
<lb ed="X" n="0381b24"/><lb ed="R101" n="0851b06"/>逢逆境。而退爲偏乘。或遇順境。而卽興凡念。人天善
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0382a" n="0382a"/>
<lb ed="X" n="0382a01"/><lb ed="R101" n="0851b07"/>道。逐境漂流。惡道三途。逢緣墮落。起念之造旣然。搆
<lb ed="X" n="0382a02"/><lb ed="R101" n="0851b08"/>作之修亦爾。不退轉者。如善財南求。常啼東請。割內
<lb ed="X" n="0382a03"/><lb ed="R101" n="0851b09"/>貿鴿。至死而不退。投身喂虎。委骨而無移。以進例退。
<lb ed="X" n="0382a04"/><lb ed="R101" n="0851b10"/>應亦多人。不足爲訓。故其錄少出耳。</p>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0382b" n="0382b"/>
<lb ed="X" n="0382b01"/><lb ed="R101" n="0852a01"/><p xml:id="pX57p0382b0101">菩薩界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0382b02"/><lb ed="R101" n="0852a02"/><p xml:id="pX57p0382b0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0382_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382b03"/>
<lb ed="X" n="0382b04"/>
<lb ed="X" n="0382b05"/>
<lb ed="X" n="0382b06"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0382c" n="0382c"/>
<lb ed="X" n="0382c01"/><lb ed="R101" n="0853a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">菩薩法界者</cb:mulu><head>二菩薩法界者</head><p xml:id="pX57p0382c0107" cb:place="inline">法界圖說云。若觀根塵。爲迷解本。迷
<lb ed="X" n="0382c02"/><lb ed="R101" n="0853a02"/>故則有十界苦集。悟故則有四聖滅道。緣此無量四
<lb ed="X" n="0382c03"/><lb ed="R101" n="0853a03"/>諦。起無量誓願。未度者令度。未解者令解。未安者令
<lb ed="X" n="0382c04"/><lb ed="R101" n="0853a04"/>安。未得涅槃者令得涅槃。善巧度生。慈眼視物。所集
<lb ed="X" n="0382c05"/><lb ed="R101" n="0853a05"/>福業與衆生共。如是起一念者。名菩薩法界。</p>
<lb ed="X" n="0382c06"/><lb ed="R101" n="0853a06"/><p xml:id="pX57p0382c0601">釋曰。若約菩薩法界。論方修有轉不轉。果報有退不
<lb ed="X" n="0382c07"/><lb ed="R101" n="0853a07"/>退者。此中明轉不轉。復有進不進。退不退二義。言不
<lb ed="X" n="0382c08"/><lb ed="R101" n="0853a08"/>轉者。惟修此菩薩道而<anchor xml:id="nkr_note_add_0382c0801" n="0382c0801"/><anchor xml:id="beg0382c0801" n="0382c0801"/>已<anchor xml:id="end0382c0801"/>。轉者復二。有轉心爲佛道
<lb ed="X" n="0382c09"/><lb ed="R101" n="0853a09"/>進而不退者。有雖轉而不進者。果報中復有轉不轉
<lb ed="X" n="0382c10"/><lb ed="R101" n="0853a10"/>二義。轉者。別敎菩薩。登初地。破無明惑。有轉入圓敎
<lb ed="X" n="0382c11"/><lb ed="R101" n="0853a11"/>二住者。此卽敎行二道。雖則不圓。至於證道。證與圓
<lb ed="X" n="0382c12"/><lb ed="R101" n="0853a12"/>同是也。不轉者。則始終三道皆別也。然而旣登初地。
<lb ed="X" n="0382c13"/><lb ed="R101" n="0853a13"/>則惟進無退。故無不退義也。若約人論退轉者。如舍
<lb ed="X" n="0382c14"/><lb ed="R101" n="0853a14"/>利弗尊者。往劫之先。修菩薩道。因外道婆羅門。乞施
<lb ed="X" n="0382c15"/><lb ed="R101" n="0853a15"/>其眼。菩薩曰。眼施何用。可乞它物。外道曰。餘無所需。
<lb ed="X" n="0382c16"/><lb ed="R101" n="0853a16"/>必欲眼爾。菩薩未具忍力。勉強剜施。外道得眼。嗔而
<lb ed="X" n="0382c17"/><lb ed="R101" n="0853a17"/>擲地曰。我謂菩薩之眼。必香潔淸美。故來乞之。若仍
<lb ed="X" n="0382c18"/><lb ed="R101" n="0853a18"/>臭穢。與庸人何異。不須此物。以足踐踏而去。菩薩曰。
<lb ed="X" n="0382c19"/><lb ed="R101" n="0853b01"/>濁世衆生。剛強乃爾。無用之物必欲求之。得之賤辱。
<lb ed="X" n="0382c20"/><lb ed="R101" n="0853b02"/>眞難可度。不如舍菩薩道。修於聲聞自出生死。由是
<lb ed="X" n="0382c21"/><lb ed="R101" n="0853b03"/>漸退墮爲凡夫。釋論云。舍利弗修菩薩道。經六十劫。
<lb ed="X" n="0382c22"/><lb ed="R101" n="0853b04"/>於六心中退。又如法華會上。諸聲聞衆。於塵點劫前。
<lb ed="X" n="0382c23"/><lb ed="R101" n="0853b05"/>大通智勝佛。十六王子所。同聽法華。發無上心。修菩
<lb ed="X" n="0382c24"/><lb ed="R101" n="0853b06"/>薩行。有不退者。久<anchor xml:id="nkr_note_add_0382c2401" n="0382c2401"/><anchor xml:id="beg0382c2401" n="0382c2401"/>已<anchor xml:id="end0382c2401"/>作佛。有退轉者。舍大取小。退爲
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0383a" n="0383a"/>
<lb ed="X" n="0383a01"/><lb ed="R101" n="0853b07"/>凡夫。小乘機熟。今爲二乘。直至今生。如來更以五時
<lb ed="X" n="0383a02"/><lb ed="R101" n="0853b08"/>說法。而成熟之。方得受記。當來作佛。故知修行佛道。
<lb ed="X" n="0383a03"/><lb ed="R101" n="0853b09"/>與菩薩道。俱有退不退異也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0383b" n="0383b"/>
<lb ed="X" n="0383b01"/><lb ed="R101" n="0854a01"/><p xml:id="pX57p0383b0101">緣覺法界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0383b02"/><lb ed="R101" n="0854a02"/><p xml:id="pX57p0383b0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0383_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383b03"/>
<lb ed="X" n="0383b04"/>
<lb ed="X" n="0383b05"/>
<lb ed="X" n="0383b06"/>
<lb ed="X" n="0383b07"/>
<lb ed="X" n="0383b08"/>
<lb ed="X" n="0383b09"/>
<lb ed="X" n="0383b10"/>
<lb ed="X" n="0383b11"/>
<lb ed="X" n="0383b12"/>
<lb ed="X" n="0383b13"/>
<lb ed="X" n="0383b14"/>
<lb ed="X" n="0383b15"/>
<lb ed="X" n="0383b16"/>
<lb ed="X" n="0383b17"/>
<lb ed="X" n="0383b18"/>
<lb ed="X" n="0383b19"/>
<lb ed="X" n="0383b20"/>
<lb ed="X" n="0383b21"/>
<lb ed="X" n="0383b22"/>
<lb ed="X" n="0383b23"/>
<lb ed="X" n="0383b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0383c" n="0383c"/>
<lb ed="X" n="0383c01"/><lb ed="R101" n="0855a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">緣覺法界者</cb:mulu><head>緣覺法界者</head><p xml:id="pX57p0383c0106" cb:place="inline">法界圖說云。若根塵念起。了之從無明
<lb ed="X" n="0383c02"/><lb ed="R101" n="0855a02"/>生。生故有行。行招名色。乃至老死。三世相續。如舞火
<lb ed="X" n="0383c03"/><lb ed="R101" n="0855a03"/>輪。因緣本空。幻化不實。求自然慧。樂獨善寂。觀空心。
<lb ed="X" n="0383c04"/><lb ed="R101" n="0855a04"/>重。耽住寂定。雖得道果。不慕化人。復有觀物榮落。悟
<lb ed="X" n="0383c05"/><lb ed="R101" n="0855a05"/>世非常。聞空得道。名爲獨覺。如是行者。名爲緣覺法
<lb ed="X" n="0383c06"/><lb ed="R101" n="0855a06"/>界。方修之因轉不轉。果報退不退。於下聲聞法界中
<lb ed="X" n="0383c07"/><lb ed="R101" n="0855a07"/>共論。</p>
<lb ed="X" n="0383c08"/>
<lb ed="X" n="0383c09"/>
<lb ed="X" n="0383c10"/>
<lb ed="X" n="0383c11"/>
<lb ed="X" n="0383c12"/>
<lb ed="X" n="0383c13"/>
<lb ed="X" n="0383c14"/>
<lb ed="X" n="0383c15"/>
<lb ed="X" n="0383c16"/>
<lb ed="X" n="0383c17"/>
<lb ed="X" n="0383c18"/>
<lb ed="X" n="0383c19"/>
<lb ed="X" n="0383c20"/>
<lb ed="X" n="0383c21"/>
<lb ed="X" n="0383c22"/>
<lb ed="X" n="0383c23"/>
<lb ed="X" n="0383c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0384a" n="0384a"/>
<lb ed="X" n="0384a01"/><lb ed="R101" n="0856a01"/><p xml:id="pX57p0384a0101">聲聞法界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0384a02"/><lb ed="R101" n="0856a02"/><p xml:id="pX57p0384a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0384_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a03"/>
<lb ed="X" n="0384a04"/>
<lb ed="X" n="0384a05"/>
<lb ed="X" n="0384a06"/>
<lb ed="X" n="0384a07"/>
<lb ed="X" n="0384a08"/>
<lb ed="X" n="0384a09"/>
<lb ed="X" n="0384a10"/>
<lb ed="X" n="0384a11"/>
<lb ed="X" n="0384a12"/>
<lb ed="X" n="0384a13"/>
<lb ed="X" n="0384a14"/>
<lb ed="X" n="0384a15"/>
<lb ed="X" n="0384a16"/>
<lb ed="X" n="0384a17"/>
<lb ed="X" n="0384a18"/>
<lb ed="X" n="0384a19"/>
<lb ed="X" n="0384a20"/>
<lb ed="X" n="0384a21"/>
<lb ed="X" n="0384a22"/>
<lb ed="X" n="0384a23"/>
<lb ed="X" n="0384a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0384b" n="0384b"/>
<lb ed="X" n="0384b01"/><lb ed="R101" n="0857a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">聲聞法界者</cb:mulu><head>聲聞法界者</head><p xml:id="pX57p0384b0106" cb:place="inline">法界圖說云。若根塵因緣。隨有一念。依
<lb ed="X" n="0384b02"/><lb ed="R101" n="0857a02"/>色心故苦。由煩惱故集。厭苦斷集。非對治如何。遂依
<lb ed="X" n="0384b03"/><lb ed="R101" n="0857a03"/>四諦。修十六觀三十七品。如救頭然。由四善根。得入
<lb ed="X" n="0384b04"/><lb ed="R101" n="0857a04"/>無漏四沙門果。證二涅槃。會偏眞理。不得佛法。不慕
<lb ed="X" n="0384b05"/><lb ed="R101" n="0857a05"/>化人。如獐獨跳不顧後羣。如此一念。名聲聞法界。</p>
<lb ed="X" n="0384b06"/><lb ed="R101" n="0857a06"/><p xml:id="pX57p0384b0601">釋曰。若約緣覺聲聞二法界。論方修有轉不轉。果報
<lb ed="X" n="0384b07"/><lb ed="R101" n="0857a07"/>有退不退者。亦以一界旣起。九界冥伏。於一性之中。
<lb ed="X" n="0384b08"/><lb ed="R101" n="0857a08"/>隨外熏緣強弱。性不可定。餘義同於菩薩轉不轉中。
<lb ed="X" n="0384b09"/><lb ed="R101" n="0857a09"/>復有進不進。退不退二義。言不轉者。惟修二乘之法
<lb ed="X" n="0384b10"/><lb ed="R101" n="0857a10"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0384b1001" n="0384b1001"/><anchor xml:id="beg0384b1001" n="0384b1001"/>已<anchor xml:id="end0384b1001"/>。轉則有二。一發心轉爲菩薩。二發心轉爲佛界。
<lb ed="X" n="0384b11"/><lb ed="R101" n="0857a11"/>轉此二界。復有二心。有一轉之後進而不退者。有雖
<lb ed="X" n="0384b12"/><lb ed="R101" n="0857a12"/>轉而不進者。果報復有轉不轉二義。不轉者。卽定性
<lb ed="X" n="0384b13"/><lb ed="R101" n="0857a13"/>聲聞緣覺是也。轉者。卽藏敎二乘人。爲通敎大乘所
<lb ed="X" n="0384b14"/><lb ed="R101" n="0857a14"/>接。或通敎爲別圓二敎所接。或從空入。假學菩薩法。
<lb ed="X" n="0384b15"/><lb ed="R101" n="0857a15"/>或空入假中。修行佛道是也。</p>
<lb ed="X" n="0384b16"/>
<lb ed="X" n="0384b17"/>
<lb ed="X" n="0384b18"/>
<lb ed="X" n="0384b19"/>
<lb ed="X" n="0384b20"/>
<lb ed="X" n="0384b21"/>
<lb ed="X" n="0384b22"/>
<lb ed="X" n="0384b23"/>
<lb ed="X" n="0384b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0385a" n="0385a"/>
<lb ed="X" n="0385a01"/><lb ed="R101" n="0858a01"/><p xml:id="pX57p0385a0101">天界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0385a02"/><lb ed="R101" n="0858a02"/><p xml:id="pX57p0385a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0385_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385a03"/>
<lb ed="X" n="0385a04"/>
<lb ed="X" n="0385a05"/>
<lb ed="X" n="0385a06"/>
<lb ed="X" n="0385a07"/>
<lb ed="X" n="0385a08"/>
<lb ed="X" n="0385a09"/>
<lb ed="X" n="0385a10"/>
<lb ed="X" n="0385a11"/>
<lb ed="X" n="0385a12"/>
<lb ed="X" n="0385a13"/>
<lb ed="X" n="0385a14"/>
<lb ed="X" n="0385a15"/>
<lb ed="X" n="0385a16"/>
<lb ed="X" n="0385a17"/>
<lb ed="X" n="0385a18"/>
<lb ed="X" n="0385a19"/>
<lb ed="X" n="0385a20"/>
<lb ed="X" n="0385a21"/>
<lb ed="X" n="0385a22"/>
<lb ed="X" n="0385a23"/>
<lb ed="X" n="0385a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0385b" n="0385b"/>
<lb ed="X" n="0385b01"/><lb ed="R101" n="0859a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">天法界者</cb:mulu><head>天法界者</head><p xml:id="pX57p0385b0105" cb:place="inline">法界圖說云。若念心起。多忻天樂。篤其善
<lb ed="X" n="0385b02"/><lb ed="R101" n="0859a02"/>心。希於來報。齋戒純淨。飯食沙門。造立塔寺。及佛形
<lb ed="X" n="0385b03"/><lb ed="R101" n="0859a03"/>像。書寫大乘。濟惠貧病。於十善法。止作具修。自然成
<lb ed="X" n="0385b04"/><lb ed="R101" n="0859a04"/>性。或關禁六根。使六情不蕩。六塵不入。得欲界禪。及
<lb ed="X" n="0385b05"/><lb ed="R101" n="0859a05"/>色無色定。身心寂靜。三業調良。如此一念。名天法界。</p>
<lb ed="X" n="0385b06"/><lb ed="R101" n="0859a06"/><p xml:id="pX57p0385b0601">釋曰。約天法界。論方修有轉不轉。亦以一界現起。九
<lb ed="X" n="0385b07"/><lb ed="R101" n="0859a07"/>界冥伏。於一性之中。隨外熏緣強弱不同。或修下天
<lb ed="X" n="0385b08"/><lb ed="R101" n="0859a08"/>之福。而轉爲上天。或轉爲出世間禪。或減上天之福。
<lb ed="X" n="0385b09"/><lb ed="R101" n="0859a09"/>而轉爲下天。轉爲人界。轉爲修羅。與夫三途。初不可
<lb ed="X" n="0385b10"/><lb ed="R101" n="0859a10"/>定。果報有退不退者。不退則長時受天之報。或更昇
<lb ed="X" n="0385b11"/><lb ed="R101" n="0859a11"/>上天。或因修欲定。未到地定。或得初禪二禪。三禪四
<lb ed="X" n="0385b12"/><lb ed="R101" n="0859a12"/>禪等定。而進昇上界。此則不獨不退。兼之有進者也。
<lb ed="X" n="0385b13"/><lb ed="R101" n="0859a13"/>若天福旣盡。而爲人道修羅。所謂降德貶墜是也。或
<lb ed="X" n="0385b14"/><lb ed="R101" n="0859a14"/>天福旣盡。而先世惡種正萌。而竟墮三途。如<g ref="#CB15106">鬱</g>頭藍
<lb ed="X" n="0385b15"/><lb ed="R101" n="0859a15"/>弗。利根聰明。能伏煩惱。得無想定。八萬劫天報旣盡。
<lb ed="X" n="0385b16"/><lb ed="R101" n="0859a16"/>命終之後。墮爲飛貍之身。或將崩而昇。轉其果報。免
<lb ed="X" n="0385b17"/><lb ed="R101" n="0859a17"/>於惡趣。生於善道。如<name role="" type="person">三十三天</name>五衰相現。中陰相起。
<lb ed="X" n="0385b18"/><lb ed="R101" n="0859a18"/>應作猪身。帝釋敎其修三歸依法。得免畜生之報。生
<lb ed="X" n="0385b19"/><lb ed="R101" n="0859b01"/>於<name role="" type="person">舍衛國</name>長者之家。聞法入道。故逐心生。相隨心轉。
<lb ed="X" n="0385b20"/><lb ed="R101" n="0859b02"/>初無定體也。</p>
<lb ed="X" n="0385b21"/>
<lb ed="X" n="0385b22"/>
<lb ed="X" n="0385b23"/>
<lb ed="X" n="0385b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0386a" n="0386a"/>
<lb ed="X" n="0386a01"/><lb ed="R101" n="0860a01"/><p xml:id="pX57p0386a0101">人界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0386a02"/><lb ed="R101" n="0860a02"/><p xml:id="pX57p0386a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0386_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386a03"/>
<lb ed="X" n="0386a04"/>
<lb ed="X" n="0386a05"/>
<lb ed="X" n="0386a06"/>
<lb ed="X" n="0386a07"/>
<lb ed="X" n="0386a08"/>
<lb ed="X" n="0386a09"/>
<lb ed="X" n="0386a10"/>
<lb ed="X" n="0386a11"/>
<lb ed="X" n="0386a12"/>
<lb ed="X" n="0386a13"/>
<lb ed="X" n="0386a14"/>
<lb ed="X" n="0386a15"/>
<lb ed="X" n="0386a16"/>
<lb ed="X" n="0386a17"/>
<lb ed="X" n="0386a18"/>
<lb ed="X" n="0386a19"/>
<lb ed="X" n="0386a20"/>
<lb ed="X" n="0386a21"/>
<lb ed="X" n="0386a22"/>
<lb ed="X" n="0386a23"/>
<lb ed="X" n="0386a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0386b" n="0386b"/>
<lb ed="X" n="0386b01"/><lb ed="R101" n="0861a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">人法界者</cb:mulu><head>人法界者</head><p xml:id="pX57p0386b0105" cb:place="inline">法界圖說云。若其念念。以無常立德。五戒
<lb ed="X" n="0386b02"/><lb ed="R101" n="0861a02"/>修身。於國惟忠。於家惟孝。謙損居衆。中正存誠。推德
<lb ed="X" n="0386b03"/><lb ed="R101" n="0861a03"/>於人。引咎向<anchor xml:id="nkr_note_add_0386b0301" n="0386b0301"/><anchor xml:id="beg0386b0301" n="0386b0301"/>己<anchor xml:id="end0386b0301"/>。尊上恤下。給孤濟貧。慚愧是壞。慈和
<lb ed="X" n="0386b04"/><lb ed="R101" n="0861a04"/>爲性。深信三寶。崇重三歸。精修齊戒。建立塔寺。但希
<lb ed="X" n="0386b05"/><lb ed="R101" n="0861a05"/>世樂。無升出心。貪惜自身。戀著眷屬。如此一念。名人
<lb ed="X" n="0386b06"/><lb ed="R101" n="0861a06"/>法界。</p>
<lb ed="X" n="0386b07"/><lb ed="R101" n="0861a07"/><p xml:id="pX57p0386b0701">釋曰。約人界論方修轉不轉。果報退不退者。亦以一
<lb ed="X" n="0386b08"/><lb ed="R101" n="0861a08"/>界現起。九界冥伏。於一性之中。隨外熏緣。強弱不同。
<lb ed="X" n="0386b09"/><lb ed="R101" n="0861a09"/>復不可定四洲人道中。惟此南洲。人心黠慧。易可化
<lb ed="X" n="0386b10"/><lb ed="R101" n="0861a10"/>度。心極易轉。如論方修起念。於日用中。根塵相對。而
<lb ed="X" n="0386b11"/><lb ed="R101" n="0861a11"/>有念生。於十界中。必落一界。未聞大道者。善亦不過
<lb ed="X" n="0386b12"/><lb ed="R101" n="0861a12"/>於人天。惡則墜墮於三途。如曰人皆可以爲堯舜。而
<lb ed="X" n="0386b13"/><lb ed="R101" n="0861a13"/>竟爲之。生前不失爲人中之大聖。死後不失爲上界
<lb ed="X" n="0386b14"/><lb ed="R101" n="0861a14"/>之天曹。人皆可以爲桀紂。而亦竟爲之。生前則失位
<lb ed="X" n="0386b15"/><lb ed="R101" n="0861a15"/>而殞身。死後必三途之爲報。豈非人道轉。而爲人中
<lb ed="X" n="0386b16"/><lb ed="R101" n="0861a16"/>之聖。天中之聖乎。故人天六道。轉與不轉。未始離乎
<lb ed="X" n="0386b17"/><lb ed="R101" n="0861a17"/>方今日用之一念也。其若曾聞大道。或淺悟偏乘。或
<lb ed="X" n="0386b18"/><lb ed="R101" n="0861a18"/>深信眞如。正方修人道也。而或轉爲出世偏乘。或轉
<lb ed="X" n="0386b19"/><lb ed="R101" n="0861b01"/>爲涅槃大道。故佛世之得度成道者。類是人王宰官。
<lb ed="X" n="0386b20"/><lb ed="R101" n="0861b02"/>長者居士。此方之成佛作祖者。悉係人中俊傑。儒道
<lb ed="X" n="0386b21"/><lb ed="R101" n="0861b03"/>英豪。果報定不定者。若將因驗果。以果證因。貧富貴
<lb ed="X" n="0386b22"/><lb ed="R101" n="0861b04"/>賤。業有前定。其或相逐心生。報隨業轉。亦不可定。如
<lb ed="X" n="0386b23"/><lb ed="R101" n="0861b05"/>報本貧賤。苟有一德之格天。則轉爲富貴者有之。身
<lb ed="X" n="0386b24"/><lb ed="R101" n="0861b06"/>當富貴。有一行之失德。則轉爲貧賤者有之。如裴度
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0387a" n="0387a"/>
<lb ed="X" n="0387a01"/><lb ed="R101" n="0861b07"/>之還帶。宋祁之度蟻。皆其事也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0387b" n="0387b"/>
<lb ed="X" n="0387b01"/><lb ed="R101" n="0862a01"/><p xml:id="pX57p0387b0101">阿修羅界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0387b02"/><lb ed="R101" n="0862a02"/><p xml:id="pX57p0387b0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0387_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387b03"/>
<lb ed="X" n="0387b04"/>
<lb ed="X" n="0387b05"/>
<lb ed="X" n="0387b06"/>
<lb ed="X" n="0387b07"/>
<lb ed="X" n="0387b08"/>
<lb ed="X" n="0387b09"/>
<lb ed="X" n="0387b10"/>
<lb ed="X" n="0387b11"/>
<lb ed="X" n="0387b12"/>
<lb ed="X" n="0387b13"/>
<lb ed="X" n="0387b14"/>
<lb ed="X" n="0387b15"/>
<lb ed="X" n="0387b16"/>
<lb ed="X" n="0387b17"/>
<lb ed="X" n="0387b18"/>
<lb ed="X" n="0387b19"/>
<lb ed="X" n="0387b20"/>
<lb ed="X" n="0387b21"/>
<lb ed="X" n="0387b22"/>
<lb ed="X" n="0387b23"/>
<lb ed="X" n="0387b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0387c" n="0387c"/>
<lb ed="X" n="0387c01"/><lb ed="R101" n="0863a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">阿修羅法界者</cb:mulu><head>阿修羅法界者</head><p xml:id="pX57p0387c0107" cb:place="inline">法界圖說云。若其念念。雖好修善布
<lb ed="X" n="0387c02"/><lb ed="R101" n="0863a02"/>施齋戒。而多猜嫌。狐疑進退。所修福業。多爲勝他。見
<lb ed="X" n="0387c03"/><lb ed="R101" n="0863a03"/>人修善。情多嫉忌。貢高我慢。珍<anchor xml:id="nkr_note_add_0387c0301" n="0387c0301"/><anchor xml:id="beg0387c0301" n="0387c0301"/>己<anchor xml:id="end0387c0301"/>輕人。欲彼歸從。不
<lb ed="X" n="0387c04"/><lb ed="R101" n="0863a04"/>耐謙損。如鴟高飛下視。外揚仁義。內無實德。衆前談
<lb ed="X" n="0387c05"/><lb ed="R101" n="0863a05"/>論。引長於我。不循理正。不媿賢能。如此行心。是阿修
<lb ed="X" n="0387c06"/><lb ed="R101" n="0863a06"/>羅法界。</p>
<lb ed="X" n="0387c07"/><lb ed="R101" n="0863a07"/><p xml:id="pX57p0387c0701">釋曰。約修羅界。論方修與搆作轉不轉。果報定不定
<lb ed="X" n="0387c08"/><lb ed="R101" n="0863a08"/>者。亦以一界現起。九界冥伏。於一性之中。隨外熏緣。
<lb ed="X" n="0387c09"/><lb ed="R101" n="0863a09"/>強弱不同。若其念念如此立行。則定是修羅之因。勢
<lb ed="X" n="0387c10"/><lb ed="R101" n="0863a10"/>不可轉。其或心生慚愧。改惡遷善。則轉爲人天善道。
<lb ed="X" n="0387c11"/><lb ed="R101" n="0863a11"/>或聞大道。轉爲出世間心。卽不可定。其若轉爲斯下。
<lb ed="X" n="0387c12"/><lb ed="R101" n="0863a12"/>爲畜爲鬼爲獄。旣一失念。則無惡而不爲。無趣而不
<lb ed="X" n="0387c13"/><lb ed="R101" n="0863a13"/>墮也。果報定不定者。楞嚴經說四種修羅。謂胎卵濕
<lb ed="X" n="0387c14"/><lb ed="R101" n="0863a14"/>化。天趣人趣。鬼趣畜趣。其餘是定非不定。惟以護法
<lb ed="X" n="0387c15"/><lb ed="R101" n="0863a15"/>力。乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387001" n="0387001"/>道入空。此種修羅。常住如來法會之下。旣聞大
<lb ed="X" n="0387c16"/><lb ed="R101" n="0863a16"/>道。發迴向改悔心。乃乘急戒緩之人也。轉入菩薩道
<lb ed="X" n="0387c17"/><lb ed="R101" n="0863a17"/>佛道。難可測量。</p>
<lb ed="X" n="0387c18"/>
<lb ed="X" n="0387c19"/>
<lb ed="X" n="0387c20"/>
<lb ed="X" n="0387c21"/>
<lb ed="X" n="0387c22"/>
<lb ed="X" n="0387c23"/>
<lb ed="X" n="0387c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0388a" n="0388a"/>
<lb ed="X" n="0388a01"/><lb ed="R101" n="0864a01"/><p xml:id="pX57p0388a0101">餓鬼法界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0388a02"/><lb ed="R101" n="0864a02"/><p xml:id="pX57p0388a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0388_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a03"/>
<lb ed="X" n="0388a04"/>
<lb ed="X" n="0388a05"/>
<lb ed="X" n="0388a06"/>
<lb ed="X" n="0388a07"/>
<lb ed="X" n="0388a08"/>
<lb ed="X" n="0388a09"/>
<lb ed="X" n="0388a10"/>
<lb ed="X" n="0388a11"/>
<lb ed="X" n="0388a12"/>
<lb ed="X" n="0388a13"/>
<lb ed="X" n="0388a14"/>
<lb ed="X" n="0388a15"/>
<lb ed="X" n="0388a16"/>
<lb ed="X" n="0388a17"/>
<lb ed="X" n="0388a18"/>
<lb ed="X" n="0388a19"/>
<lb ed="X" n="0388a20"/>
<lb ed="X" n="0388a21"/>
<lb ed="X" n="0388a22"/>
<lb ed="X" n="0388a23"/>
<lb ed="X" n="0388a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0388b" n="0388b"/>
<lb ed="X" n="0388b01"/><lb ed="R101" n="0865a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">餓鬼法界者</cb:mulu><head>餓鬼法界者</head><p xml:id="pX57p0388b0106" cb:place="inline">法界圖說云。若其念念無慚無愧。貪求
<lb ed="X" n="0388b02"/><lb ed="R101" n="0865a02"/>無足。慳吝鄙惜。不施一毛。剋削於人。裒歸於我。見人
<lb ed="X" n="0388b03"/><lb ed="R101" n="0865a03"/>布施。傍起遮障。見人得利。心生熱惱。性多<anchor xml:id="nkr_note_add_0388b0301" n="0388b0301"/><anchor xml:id="beg0388b0301" n="0388b0301"/>諂<anchor xml:id="end0388b0301"/>曲。常起
<lb ed="X" n="0388b04"/><lb ed="R101" n="0865a04"/>邪見。人前正容。屛處放恣。破齊犯戒。恣貪飮食。不信
<lb ed="X" n="0388b05"/><lb ed="R101" n="0865a05"/>罪福。不信因果。不信三寶。不孝所親。是名餓鬼法界。</p>
<lb ed="X" n="0388b06"/><lb ed="R101" n="0865a06"/><p xml:id="pX57p0388b0601">釋曰。約餓鬼法界。論方修與搆作轉不轉。果報定不
<lb ed="X" n="0388b07"/><lb ed="R101" n="0865a07"/>定者。正以一界現起。九界冥伏。於一性之中。隨其修
<lb ed="X" n="0388b08"/><lb ed="R101" n="0865a08"/>力強弱。或起或伏。性不可定。若其念念如此。定是餓
<lb ed="X" n="0388b09"/><lb ed="R101" n="0865a09"/>鬼法界。勢不可轉。其若心生慚愧。改惡遷善。則轉爲
<lb ed="X" n="0388b10"/><lb ed="R101" n="0865a10"/>人天善道。或聞大道。轉爲出世間心。卽不可定。若轉
<lb ed="X" n="0388b11"/><lb ed="R101" n="0865a11"/>爲斯下。爲畜爲獄。旣一失念。則無惡而不造。無趣而
<lb ed="X" n="0388b12"/><lb ed="R101" n="0865a12"/>不墮也。果報定不定者。第此道有神鬼之分。神道則
<lb ed="X" n="0388b13"/><lb ed="R101" n="0865a13"/>楞嚴所謂情少想多。輕擧非遠。卽爲大力。鬼王飛行。
<lb ed="X" n="0388b14"/><lb ed="R101" n="0865a14"/>羅刹。地行羅刹。遊於四天。所去無礙。其中若有善願
<lb ed="X" n="0388b15"/><lb ed="R101" n="0865a15"/>善心。護持戒人。或護神呪。隨持呪者。或護禪定。保綏
<lb ed="X" n="0388b16"/><lb ed="R101" n="0865a16"/>法忍。是等親住如來座下。此亦乘急戒緩之流。果報
<lb ed="X" n="0388b17"/><lb ed="R101" n="0865a17"/>雖定。旣能聞法護法。或轉重報爲輕報。則不可定也。
<lb ed="X" n="0388b18"/><lb ed="R101" n="0865a18"/>若七情三想。沈下水輪。生於火際。受氣猛火。身爲餓
<lb ed="X" n="0388b19"/><lb ed="R101" n="0865b01"/>鬼。常被焚燒。水能害<anchor xml:id="nkr_note_add_0388b1901" n="0388b1901"/><anchor xml:id="beg0388b1901" n="0388b1901"/>已<anchor xml:id="end0388b1901"/>。無食無飮。經百千劫。此則定
<lb ed="X" n="0388b20"/><lb ed="R101" n="0865b02"/>非是不定。其若面然鬼王。啓如來施食之敎。雖是觀
<lb ed="X" n="0388b21"/><lb ed="R101" n="0865b03"/>音現示。然非實無以施權。非權無以引實。矧受如來
<lb ed="X" n="0388b22"/><lb ed="R101" n="0865b04"/>瑜伽法食者。能免多劫之苦。而超生善道。果報豈有
<lb ed="X" n="0388b23"/><lb ed="R101" n="0865b05"/>定乎。</p>
<lb ed="X" n="0388b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0389a" n="0389a"/>
<lb ed="X" n="0389a01"/><lb ed="R101" n="0866a01"/><p xml:id="pX57p0389a0101">畜生法界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0389a02"/><lb ed="R101" n="0866a02"/><p xml:id="pX57p0389a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0389_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0389a03"/>
<lb ed="X" n="0389a04"/>
<lb ed="X" n="0389a05"/>
<lb ed="X" n="0389a06"/>
<lb ed="X" n="0389a07"/>
<lb ed="X" n="0389a08"/>
<lb ed="X" n="0389a09"/>
<lb ed="X" n="0389a10"/>
<lb ed="X" n="0389a11"/>
<lb ed="X" n="0389a12"/>
<lb ed="X" n="0389a13"/>
<lb ed="X" n="0389a14"/>
<lb ed="X" n="0389a15"/>
<lb ed="X" n="0389a16"/>
<lb ed="X" n="0389a17"/>
<lb ed="X" n="0389a18"/>
<lb ed="X" n="0389a19"/>
<lb ed="X" n="0389a20"/>
<lb ed="X" n="0389a21"/>
<lb ed="X" n="0389a22"/>
<lb ed="X" n="0389a23"/>
<lb ed="X" n="0389a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0389b" n="0389b"/>
<lb ed="X" n="0389b01"/><lb ed="R101" n="0867a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">畜生法界者</cb:mulu><head>畜生法界者</head><p xml:id="pX57p0389b0106" cb:place="inline">法界圖說云。若其念念耽湎五欲。貪多
<lb ed="X" n="0389b02"/><lb ed="R101" n="0867a02"/>眷屬。日增月甚。而無厭足。曲理枉物。斷不以公。非法
<lb ed="X" n="0389b03"/><lb ed="R101" n="0867a03"/>取財。動不由義。秪圖<anchor xml:id="nkr_note_add_0389b0301" n="0389b0301"/><anchor xml:id="beg0389b0301" n="0389b0301"/>己<anchor xml:id="end0389b0301"/>利。不惻孤貪。明負他財。魯扈
<lb ed="X" n="0389b04"/><lb ed="R101" n="0867a04"/>抵突。市易負直。公行劫奪。不忠不孝。無賢無愚。不信
<lb ed="X" n="0389b05"/><lb ed="R101" n="0867a05"/>因果。不信三寶。癡騃無恥。現同畜生。是名畜生法界。</p>
<lb ed="X" n="0389b06"/><lb ed="R101" n="0867a06"/><p xml:id="pX57p0389b0601">釋曰。約畜生法界。論方修與搆作轉不轉。亦以一界
<lb ed="X" n="0389b07"/><lb ed="R101" n="0867a07"/>現起。九界冥伏。於一性之中。隨其外熏緣強弱。性不
<lb ed="X" n="0389b08"/><lb ed="R101" n="0867a08"/>可定。若其念念如此。定是畜生法界。勢不可轉。其若
<lb ed="X" n="0389b09"/><lb ed="R101" n="0867a09"/>心生慚愧。改惡遷善。則轉爲人天道。或聞大道。轉爲
<lb ed="X" n="0389b10"/><lb ed="R101" n="0867a10"/>出世間心。則不可定也。若轉爲斯下。爲地獄趣。旣一
<lb ed="X" n="0389b11"/><lb ed="R101" n="0867a11"/>失念。則上品十惡。誹謗三寶。毀菩薩戒等。無惡而不
<lb ed="X" n="0389b12"/><lb ed="R101" n="0867a12"/>爲也。約果報論定不定者。若相遂心生。果隨因轉。如
<lb ed="X" n="0389b13"/><lb ed="R101" n="0867a13"/>畜之業報。定在屠割。以供庖厨。亦有轉禍爲福者。如
<lb ed="X" n="0389b14"/><lb ed="R101" n="0867a14"/>善鹿王。代母鹿以趣王厨。王問所以。鹿以實對。王因
<lb ed="X" n="0389b15"/><lb ed="R101" n="0867a15"/>自悔。向鹿說偈。汝爲鹿頭人。我爲人頭鹿。從今釋汝
<lb ed="X" n="0389b16"/><lb ed="R101" n="0867a16"/>去。隨意遂水草。遂兼惡鹿王所部羣鹿。俱得解脫獵
<lb ed="X" n="0389b17"/><lb ed="R101" n="0867a17"/>狩之難。豈非報亦可轉乎。又如十千游魚。蒙流水長
<lb ed="X" n="0389b18"/><lb ed="R101" n="0867a18"/>者。放生施食。說微妙法。命終之後。生<name role="" type="person">三十三天</name>。至光
<lb ed="X" n="0389b19"/><lb ed="R101" n="0867b01"/>明會上。以聞法因緣。得受記成佛。故六道之中。皆有
<lb ed="X" n="0389b20"/><lb ed="R101" n="0867b02"/>佛力法力慈悲之力。轉重爲輕。化惡爲善。直至解脫。
<lb ed="X" n="0389b21"/><lb ed="R101" n="0867b03"/>俱不可定也。</p>
<lb ed="X" n="0389b22"/>
<lb ed="X" n="0389b23"/>
<lb ed="X" n="0389b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0390a" n="0390a"/>
<lb ed="X" n="0390a01"/><lb ed="R101" n="0868a01"/><p xml:id="pX57p0390a0101">地獄法界現起九界冥伏之圖</p>
<lb ed="X" n="0390a02"/><lb ed="R101" n="0868a02"/><p xml:id="pX57p0390a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X57p0390_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0390a03"/>
<lb ed="X" n="0390a04"/>
<lb ed="X" n="0390a05"/>
<lb ed="X" n="0390a06"/>
<lb ed="X" n="0390a07"/>
<lb ed="X" n="0390a08"/>
<lb ed="X" n="0390a09"/>
<lb ed="X" n="0390a10"/>
<lb ed="X" n="0390a11"/>
<lb ed="X" n="0390a12"/>
<lb ed="X" n="0390a13"/>
<lb ed="X" n="0390a14"/>
<lb ed="X" n="0390a15"/>
<lb ed="X" n="0390a16"/>
<lb ed="X" n="0390a17"/>
<lb ed="X" n="0390a18"/>
<lb ed="X" n="0390a19"/>
<lb ed="X" n="0390a20"/>
<lb ed="X" n="0390a21"/>
<lb ed="X" n="0390a22"/>
<lb ed="X" n="0390a23"/>
<lb ed="X" n="0390a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0390b" n="0390b"/>
<lb ed="X" n="0390b01"/><lb ed="R101" n="0869a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">地獄法界者</cb:mulu><head>地獄法界者</head><p xml:id="pX57p0390b0106" cb:place="inline">法界圖說云。若人親近邪惡友。及性自
<lb ed="X" n="0390b02"/><lb ed="R101" n="0869a02"/>作惡。起增上心。念念相續。造上品十惡。謂殺盜淫。妄
<lb ed="X" n="0390b03"/><lb ed="R101" n="0869a03"/>言綺語。兩舌惡罵。貪嗔邪見。及五逆罪。犯四重禁。汙
<lb ed="X" n="0390b04"/><lb ed="R101" n="0869a04"/>梵行人。沽酒醉亂。不思君父師長恩德。橫生熱惱。挫
<lb ed="X" n="0390b05"/><lb ed="R101" n="0869a05"/>抑賢能。黨彼不肖。破塔壞寺。燒壞經像。謗毀大乘。斷
<lb ed="X" n="0390b06"/><lb ed="R101" n="0869a06"/>學般若。謗無諸佛。破戒受施。用三寶物。偷僧祇物。起
<lb ed="X" n="0390b07"/><lb ed="R101" n="0869a07"/>於外道斷常諸見。破正因果三世之法。習十二種惡
<lb ed="X" n="0390b08"/><lb ed="R101" n="0869a08"/>律儀法。<note place="inline">一屠兒。二魁劊。三養猪。四養雞。五捕魚。六獵者。七網鳥。八捕蟒。九呪龍。十獄卒。十一盜賊。
<lb ed="X" n="0390b09"/><lb ed="R101" n="0869a09"/>十二爲王捕賊。及養蚕等業</note>如是等輩。入阿鼻大熱大寒諸大地
<lb ed="X" n="0390b10"/><lb ed="R101" n="0869a10"/>獄。是名地獄法界。</p>
<lb ed="X" n="0390b11"/><lb ed="R101" n="0869a11"/><p xml:id="pX57p0390b1101">釋曰。地獄法界。約方修與搆作二因。論轉不轉者。亦
<lb ed="X" n="0390b12"/><lb ed="R101" n="0869a12"/>以一界見起九界。冥伏於一性之中。隨其造力強弱。
<lb ed="X" n="0390b13"/><lb ed="R101" n="0869a13"/>性不可定。若其念念。作此地獄之因。相續不斷。習以
<lb ed="X" n="0390b14"/><lb ed="R101" n="0869a14"/>成性。則不可轉。或能慚愧改革。一念回心。卽是善道。
<lb ed="X" n="0390b15"/><lb ed="R101" n="0869a15"/>或照破此地獄惡念。爲四諦。爲十二因緣。爲六度。爲
<lb ed="X" n="0390b16"/><lb ed="R101" n="0869a16"/>空假中三諦三觀。則轉爲出世間。衆生心行。因倒因
<lb ed="X" n="0390b17"/><lb ed="R101" n="0869a17"/>起。轉與不轉。皆不可定。如阿闍世王。殺父害母。身瘡
<lb ed="X" n="0390b18"/><lb ed="R101" n="0869a18"/>腫熱。七日之後。當墮地獄。受耆婆大臣勸來佛所。蒙
<lb ed="X" n="0390b19"/><lb ed="R101" n="0869b01"/>如來月愛三昧光明所照。頓獲淸涼。身瘡痊愈。聞佛
<lb ed="X" n="0390b20"/><lb ed="R101" n="0869b02"/>說法。懺悔心重。地獄相滅。得無根信。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0390b2001" n="0390b2001"/><anchor xml:id="beg0390b2001" n="0390b2001"/>已<anchor xml:id="end0390b2001"/>成之因。將
<lb ed="X" n="0390b21"/><lb ed="R101" n="0869b03"/>墮之果。承佛法力。承懺悔力。承大信力。尙能轉地獄
<lb ed="X" n="0390b22"/><lb ed="R101" n="0869b04"/>界。爲佛法界。況不滅罪生善界乎。又如楞嚴經。佛吿
<lb ed="X" n="0390b23"/><lb ed="R101" n="0869b05"/>阿難。諸佛如來。語無虗妄。若復有人。身具四重十波
<lb ed="X" n="0390b24"/><lb ed="R101" n="0869b06"/>羅夷。瞬息卽經此方他方<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>。乃至十方窮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0390001" n="0390001"/>書
<pb ed="X" xml:id="X57.0970.0391a" n="0391a"/>
<lb ed="X" n="0391a01"/><lb ed="R101" n="0869b07"/>無間。靡不經歷。能以一念。將此法門。於末劫中。開示
<lb ed="X" n="0391a02"/><lb ed="R101" n="0869b08"/>未學。是人罪障。應念消滅。變其所受地獄苦因。成安
<lb ed="X" n="0391a03"/><lb ed="R101" n="0869b09"/>樂國。豈非地獄之因。因弘法力。亦可轉耶。約果報論。
<lb ed="X" n="0391a04"/><lb ed="R101" n="0869b10"/>定不定者。若尋常所論因果。旣入地獄。決定受報。無
<lb ed="X" n="0391a05"/><lb ed="R101" n="0869b11"/>不定理。若不思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0391001" n="0391001"/>謙力。懺悔力。亦可迴其定果。得生善
<lb ed="X" n="0391a06"/><lb ed="R101" n="0869b12"/>處。如仙豫國王。所殺五百婆羅門外道竟。墮阿鼻地
<lb ed="X" n="0391a07"/><lb ed="R101" n="0869b13"/>獄。而興三念。一者知是地獄。二者知爲仙豫所殺。三
<lb ed="X" n="0391a08"/><lb ed="R101" n="0869b14"/>者知因邪見之罪。故墮地獄。由此生大慚愧。懺悔往
<lb ed="X" n="0391a09"/><lb ed="R101" n="0869b15"/>業。卽滅地獄。而得生天。故知<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>。全處極聖之
<lb ed="X" n="0391a10"/><lb ed="R101" n="0869b16"/>自心。毗盧身土。不逾下凡之一念。轉之變之。職由乎
<lb ed="X" n="0391a11"/><lb ed="R101" n="0869b17"/>人。苟有重悔重悟。變地獄爲天堂。在頃刻間也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0391a12"/>
<lb ed="X" n="0391a13"/><lb ed="R101" n="0869b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>性善惡論卷之一</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0374b0501" to="#end0374b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0376a0801" to="#end0376a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0376b0101" to="#end0376b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0376c1701" to="#end0376c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0377a0101" to="#end0377a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0377a2401" to="#end0377a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0377b1301" to="#end0377b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0377c0801" to="#end0377c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0378c0601" to="#end0378c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0380a1101" to="#end0380a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381b0201" to="#end0381b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381b0901" to="#end0381b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381b2201" to="#end0381b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0382c0801" to="#end0382c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0382c2401" to="#end0382c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0384b1001" to="#end0384b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0386b0301" to="#end0386b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0387c0301" to="#end0387c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0388b0301" to="#end0388b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">諂<note type="cf1">T49n2035_p0449c04</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0388b1901" to="#end0388b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0389b0301" to="#end0389b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0390b2001" to="#end0390b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0376001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0376001">已下細字應作麁書</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0374001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0374001">塵疑麈</note>
<note n="0376001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0376001">巳下細字應作麁書</note>
<note n="0377001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0377001 #note_star_1">像疑儀下同</note>
<note n="0377002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0377002">歟當作歎</note>
<note n="0378001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378001 #note_star_2">間字更勘次同</note>
<note n="0378002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378002">使疑便</note>
<note n="0387001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387001">道疑通</note>
<note n="0390001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0390001">書疑盡</note>
<note n="0391001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0391001">謙疑議</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0374b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0374b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0376a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0376a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0376b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0376b0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0376c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0376c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0377a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0377a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0377a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0377a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0377b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0377b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0377c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0377c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0378c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0378c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0380a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0380a1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0382c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0382c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0382c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0382c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0384b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0386b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0387c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0387c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0388b0301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X57.0388b03.17" target="#nkr_note_add_0388b0301">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0388b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0388b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0389b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0389b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0390b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0390b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>